کتابها ‹ دیدگاهها - جلد دوم ‹ بخش ۳
دیدگاهها - جلد دوم
بخش ۳ از ۱۲[سنگسار در اسلام ] - ج ۱۶ در وسائل الشیعة باب ۱۵ از ابواب حد زنا به چند طریق روایتی نقل شده که در زمان پیامبراکرم صلی الله علیه وسلم ماعز بن مالک نزد آن حضرت به زنای محصنه اقرار نمود و از ایشان خواست تا بر او اجرای حد نماید و آن حضرت روی خود را از او برگرداند ولی دو مرتبه او اقرار نمود و خواسته خود را تکرار کرد و مرتبه سوم نیز او به همین وضع اقرار نمود و حضرت پرسیدند: آیا او گرفتار خیال و توهم نشده است؟ اصحاب گفتند نه و او برای مرتبهٔ چهارم اقرار کرد. سپس حضرت دستور رجم او را دادند؛ همین که او تلخی رجم را چشید از جایگاه خود فرار کرد و در بین راه زبیر او را دید و استخوانی از شتر را به پای او زد و او به زمین افتاد و مردم به او رسیدند و او را کشتند. خبر این حادثه به پیامبر رسید و ایشان فرمودند چرا او را رها نکردید تا فرار کند و برود؟ و سپس دیه و خونبهای او را از بیت المال پرداختند. و در روایت ۳ و ۵ همین باب از امام صادق ان نقل شده که فرمودند: «اگر شخص مورد رجم فرار کرد چنانچه سنگی به او خورده است او را نباید برگردانند؛ ولی اگر هیچ سنگی به او اصابت نکرده است او را بر میگردانند تا تلخی اجرای حد را احساس نماید. از مجموع روایات ذکر شده به خوبی فهمیده میشود که هدف از رجم، کشتن شخص زانی نبوده است و لذا پیامبر فرمود: چرا ماعز را تعقیب کردید و او را اور کشتید؟ و حتی دیه او را از بیت المال پرداخت کردند پس شخص مورد رجم حق فرار دارد و خون او مهدور نیست. و در روایت ۳ و ۵ حضرت فرمود: «اگر او در حالی که سنگ نخورده فرار کرد او را برگردانند تا سختی و تلخی حد را بچشد»؛ و نفرمود تا او را بکشند. همچنین مطابق روایات و فتاوای فقها سنگها نباید بزرگ باشد، و علت آن هم چیزی جز این نیست که اگر سنگها بزرگ باشد خطر کشته شدن بیشتر خواهد بود.
پاسخ به برخی پرسشهای اعتقادی و سیاسی - آیا در اسلام شکنجه مفهومی دارد؟] ج ۱۷ اسلام با شکنجه کردن به هر منظور - بویژه جهت گرفتن اعتراف و اقرار به جرم به شدت مخالف است مطابق روایتی امام صادق ها از حضرت امیرا نقل کرده که فرمودند: «هر کس در حال ترس یا در زندان یا در اثر تهدید و یا در حالی که او را عریان کرده باشند به چیزی اقرار نماید نباید بر او حد جاری شود.» (وسائل الشیعة، ج ۱۸، ص ۴۹۷ و قریب به همین مضمون نیز در دعائم الاسلام (ج ۲، ص ۴۶۶) از حضرت امیرا نقل شده است. لازم به ذکر است که تعبیر «حد» در روایات فوق اختصاص به حد مصطلح ندارد و شامل تعزیر نیز میشود و بر فرض اختصاص، با تنقیح مناط موارد تعزیرات را نیز در بر میگیرد. و اصولاً در شرع مقدس تعزیر پس از ثبوت جرم است نه برای اثبات جرم [موسیقی در اسلام ] ج ۱۸ موسیقی انواع گوناگونی دارد و تنها آن نوع از موسیقی که محرک فساد - جنسی باشد یا انسان را از خود بیخود نماید به نحوی که انسان را وادار به فساد و ارتکاب گناه یا کارهای خلاف نماید و یا زمینه های آن را در وی ایجاد کند حرام است؛ همچنین اگر موسیقیای انسان را وادار به خودکشی یا اضرار به دیگری نماید حرام است. ولی سایر انواع موسیقی که موجب انبساط سالم روح و یا تنظیم صداها و آهنگهای حلال میشود اشکالی ندارد. - [آیا در اسلام ترور داریم؟] ج ۱۹ اسلام با ترور - یعنی کشتن غافلگیرانه هر انسانی مخالف است؛ و از صلی الله علیه پیامبراکرم نقل شده است که فرمودند: «الاسلام قید الفتک» یعنی اسلام قید و مانع ترور است. حکم ترور شخصیت نیز چنین است. در روایات متعددی وارد شده است
که حرمت و آبروی مؤمن همچون کعبه یا بالاتر از آن است حضرت امیر فرمود: «خداوند حرمت هر مسلمانی را بر تمام حرمتها ترجیح داده است.» (نهج البلاغه صبحی صالح، خطبه (۱۶۷) بلکه حرمت و کرامت همه انسانها با هر عقیده ای که باشند مورد اهتمام اسلام است و تفصیل در نامه نمیگنجد. [حکم ارتداد ] ج ۲۰ پیدا شدن عقیده در انسان یا تغییر آن امری اختیاری نیست تا هر کس بتواند به اراده و اختیار خود عقیده ای را بپذیرد یا از دل بیرون کند؛ زیرا عقیده معلول مقدماتی است در نفس انسان که معمولاً آنها نیز از اختیار او خارج میباشد. بلی آنچه مقدور انسان و در اختیار اوست مطالعه نمودن و فکر کردن برای رسیدن به حق و تلاش عملی برای آنهاست بنابراین هر کس در این راه تلاش کافی نماید و به عقیده ای دست یابد که به نظرش حق باشد هر چند در واقع این گونه نباشد نزد خداوند معذور است و در حکم ارتداد در اسلام عناوینی همچون جحد و عناد فرد مرتد لحاظ شده است که بحث آن را در جای خود مطرح نموده ام. اجرای حد در بلاد غیر مسلمان ] ج ۲۱ در روایتی از حضرت امیرا نقل شده که: «لا یقام علی احد حد بأرض العدو» (یعنی در سرزمین دشمن حدّی بر کسی جاری نمیشود). و در روایت دیگر از آن حضرت الا علت عدم اقامه حد در سرزمین دشمن، خوف ملحق شدن شخص مورد اجرای حدّ به دشمن ذکر شده است. (وسائل الشیعة، ابواب مقدمات الحدود، باب ۱۰). إن شاءالله سالم و موفق باشید. ۱۳۸۱/۱ حسینعلی منتظری
۱۳۸۲/۱/۹ (۱۶) پیام در مورد تهاجم آمریکا و انگلستان به عراق بسم الله الرّحمن الرّحیم إنا لله وإنا إلیه راجعون) اهالی خاورمیانه سال جدید قمری و شمسی را مقارن با نخستین جنگ هزاره سوم میلادی آغاز کردند تهاجم آمریکا و انگلستان و متحدان آنها علیه مردم مسلمان عراق جنگی ظالمانه و بر خلاف همۀ ضوابط حقوق بین الملل است. این جنگ خانمانسوز وحشتناک تأثیرات عمیقی بر جهان اسلام دنیای عرب و نیز کشور ما ایران خواهد گذاشت. اینجانب ضمن ابراز تأسف شدید از این جنگ، نابرابر توجه برادران و خواهران مسلمان و نیز همۀ حق طلبان عدالت جویان و آزادیخواهان را به نکات ذیل جلب مینمایم ۱- صدام حسین رئیس جمهور مادام العمر عراق یکی از قدیمی ترین و مخوف ترین دیکتاتورهای معاصر است. نزدیک به یک ربع قرن است که او با زور و ارعاب و خفقان بر عراق مسلط شده و بسیاری از منتقدان قانونی، آزادیخواهان حق طلبان عراقی و حتی بزرگان از علما و نخبگان جامعه عراق را اعدام کرده است. وی علاوه بر ظلم و ستمی که بر ملت عراق روا داشته همسایگان خود را نیز از تجاوز بی نصیب نگذاشته است. در نخستین ماههای استقرار جمهوری اسلامی در ایران که محصول انقلابی صددرصد مردمی و ضد استبداد و ضد سلطه خارجی بود صدام حسین با حمله به جنوب و غرب ایران جنگی هشت ساله را البته با کمک
کشورهای دیگر و از جمله آمریکا و انگلیس بر مردم ایران تحمیل کرد. نام صدام در ایران و عراق یادآور قساوت و سبعیت و ناجوانمردی است. در همین جنگ بود که برای نخستین بار بمبهای شیمیایی علیه رزمندگان ایرانی و شهروندان بی دفاع عراقی به کار گرفته شد و فریاد مظلومیت ملت و دولت ایران و مظلومین عراقی به جایی نمیرسید. صدام برای دومین بار با حمله به همسایه دیگر خود کویت پای آمریکا را به منطقه کشانید. صدام نه وجاهت ملی دارد و نه مشروعیت دینی. او به واسطه ظلم ها و جنایاتی که نسبت به مردم عراق و همسایگانش روا داشته هیچ قابل دفاع نیست و صلاحیت ریاست بر کشور کهنسال و مسلمان عراق را ندارد. رژیم بعث عراق نیز هیچگاه مورد انتخاب اکثریت جامعه مسلمان عراق نبوده .است قتل عامها، ویران کردن شهرهای ایران و عراق و کویت و سایر جنایات به گونه ای است که صدام و حزب بعث او در افکار عمومی جهانیان و حتی در نزد مردم عراق جنایتکار جنگی محسوب میشوند. ۲ اگر دولتی حقوق انسانی شهروندان خود را نقض کند و مقررات بین الملل را که برحسب عقل و منطق تنظیم شده باشد زیر پا بگذارد، وظیفه جامعه جهانی و مجامع بین المللی و بویژه سازمان ملل متحد است که از طرق پیش بینی شده در قوانین بین الملل، رژیم متجاوز و متخلف را نخست در دادگاه صالحه محاکمه و در صورت محکومیت مورد مجازات قرار دهد. به شرط صدور محکومیت رئیس یک رژیم در دادگاه صالح بین الملل اقدام نظامی جامعه جهانی به رهبری سازمان ملل متحد به عنوان آخرین راه حل قابل پذیرش است؛ و هرگونه اقدام نظامی خارج از چهارچوب قانونی فوق مردود و ترویج هرج و مرج و قلدری و زورمداری خواهد بود. حمله آمریکا و انگلستان به عراق هیچ یک از تمهیدات حقوقی فوق را طی نکرده است، بلکه آنان با دور زدن سازمان ملل متحد و زیر پا نهادن ضوابط حقوق بین الملل، جنگی غیرقانونی و غیر اخلاقی را علیه ملت عراق آغاز کرده اند.
پیام در مورد تهاجم آمریکا و انگلستان به عراق -۳ بهانه های آمریکا و انگلیس برای حمله به عراق فاقد وجاهت قانونی و شرعی است. اوّلاً: اگر دارا بودن سلاح کشتار جمعی جرم است خودشان اولین مجرمان این میدانند. جهان هنوز فاجعه هیروشیما و ناکازاکی را فراموش نکرده است؛ به علاوه نخستین دولت مسلّح به چنین سلاحهای مخوف در خاورمیانه دولت غاصب و نامشروع اسرائیل است که زیر نظر مستقیم آمریکا و انگلستان مسلّح شده و آزادانه مشغول قتل عام فلسطینیان مظلوم است. بین صدام عراقی و شارون اسرائیلی چه فرقی است که یکی باید بلافاصله خلع سلاح شود و دیگری هر روز از دیروز مسلح تر؟! ثانیاً: اگر غیر مردمی بودن رژیم صدام جرم است کدام یک از متحدین آمریکا و انگلیس را در خاورمیانه سراغ دارید که حکومتش صددرصد مردمی و همراه با آزادی اقشار جامعهٔ آنان میباشد؟ به علاوه چگونه میتوان با جنگ و زور و تخلف از قانون و اخلاق مردم سالاری و حقوق بشر را در جامعه مستقر کرد؟! مردم سالاری امری درون زا خودجوش، تدریجی و محتاج به زیرساختهای نهادی میباشد. و ثالثاً: جانی بودن صدام و صدامیان هیچگاه مجوّز موشک باران و بمباران مستمر شهرهای گوناگون عراق و کشتار بیرحمانه مردم غیر نظامی نمیباشد. وارد کردن این همه خسارتهای جانی و مالی بر کشور مسلمان عراق به هیچ نحو قابل توجیه عقلی و منطقی نیست. ۴۔ جنگ آمریکا و انگلیس و هم پیمانان آنها علیه رژیم عراق نبرد حق علیه باطل نیست، حتی دفع افسد به فاسد هم نیست بلکه جنگ ظالم با ظالم و نبرد فاسد با فاسد میباشد. هرگونه همکاری با آمریکا و انگلیس در این تهاجم حرام و معاونت جائر محسوب است. کشورهایی که زمین در اختیار آمریکا قرار داده و به پایگاه نظامی آمریکا علیه عراق تبدیل شده اند از قبیل، کویت یا فضای خود را به متجاوزین سپرده اند مانند ترکیه خبطی بزرگ مرتکب شده اند و در کشتار مردم بی گناه عراق شریک میباشند. مردم غیور منطقه هرگز این خوش خدمتی به استکبار جهانی را فراموش نمیکنند.
۵- سرنوشت کشور عراق میباید به دست ملت عراق تعیین شود. این حق مسلّم شهروندان عراقی است که با نظارت و کمک سازمان ملل متحد در مورد حکومت آینده عراق تصمیم گرفته و از طریق یک همه پرسی کاملاً، آزاد نظام مطلوب مردم انتخاب شود. آمریکا و انگلیس چکاره اند که از آن سر دنیا میخواهند برای مردم عراق تصمیم بگیرند؟ هیچ مسلمان، شرافتمندی هیچ عرب غیوری و هیچ آزاده ای این خفت را نمیپذیرد. بر برادران و خواهران عراقی لازم است ضمن صبر و استقامت از هر گونه همکاری با طرفین این جنگ باطل بپرهیزند مردم مسلمان عراق نشان داده اند اگر چه از صدام و رژیم بعث عراق متنفّرند ولی هرگز به متجاوزین آمریکایی و انگلیسی نیز خوشامد نخواهند گفت. بر همه مسلمانان و حق طلبان فرض است که از هر راه ممکن برای خاموش کردن آتش این جنگ اقدام نمایند؛ و بر کنفرانس اسلامی است که ضمن محکوم کردن ریع این تجاوز آشکار به یک کشور اسلامی از حقوق انسانی شهروندان عراقی دفاع کند. مردم جهان از سازمان ملل متحد و شخص دبیر کل آن آقای کوفی عنان انتظار دارند همه مساعی خویش را برای پایان دادن به این جنگ تحمیلی نابرابر و دفاع از حقوق تضییع شده مردم عراق به کار گیرد شورای امنیت سازمان ملل متحد نیز لازم است در اسرع وقت برای مهار این فاجعه انسانی در عراق دست به کار شود. ۶ به نظر میرسد اهداف اصلی آمریکا و انگلیس از تهاجم اخیرشان در ورای تبلیغات اعلام شده دو هدف اساسی ذیل میباشد: الف : تقویت و حفظ غده سرطانی اسرائیل و توسعه آن که خود موجد آن بود بوده اند، زیرا سلاحهای عراق میتوانست در آینده علیه اسرائیل به کار گرفته شود. صهیونیسم جهانی بیش از این نمیتوانست این تهدید بالقوه را تحمل کند. ب سیطره بیشتر بر نفت خاورمیانه و از جمله منابع غنی و استراتژیک عراق.
پیام در مورد تهاجم آمریکا و انگلستان به عراق جهان سرمایه داری بیش از هر چیز درصدد غارت و چپاول منابع و مغزهای کشورهای در حال توسعه است. طلای سیاه هنوز چشم طمع دنیاداران را کور میکند. در طی ده سال اخیر این دومین بار است که رژیم عراق مورد حمله مستقیم آمریکا قرار میگیرد یکی دو سال قبل نیز رژیم طالبان در افغانستان در نبردی نابرابر توسط آمریکا ساقط شد. تجربهٔ طالبان در افغانستان و صدام در عراق اثبات میکند که صرف ضد آمریکا بودن و شعار علیه آمریکا دادن و حتی با آمریکا جنگیدن دلیل حقانیت و مشروعیت نیست. در ضمن توجه شود که ما نه با ملت بزرگ آمریکا و نه با دولت آن سر جنگ نداریم؛ هدف ما دفاع از حق و حقوق مظلومین است. اعتراض ما به تجاوزات و قلدریهای دولت آمریکاست که عملاً تحت نفوذ صهیونیستهای آن کشور اداره میشود و جوانان و ثروت کلان آمریکا را فدای خواسته های تجاوزکارانه و نامشروع کند و به طور کلی بر آبروی آمریکا در جهان خط بطلان میکشد؛ و لذا بر ملت بزرگ آمریکا لازم است بیش از سایر ملل در راه خاموش کردن آتش این جنگ خانمانسوز قدم بردارند. آنان می ۹ - سلامت و مشروعیت یک حکومت قبل از تدوین سیاست خارجی مستقل نیازمند رعایت سه شرط ذیل در سیاست داخلی است :الف: تحصیل رضایت شهروندان اعتنا به نظر اکثریت و افکار عمومی در سیاست های کلان و انتخاب مجریان و کارگزاران اصل نظام از ناحیه اکثریت مردم حکومتی که مورد رضایت جامعه خود نباشد نه مشروعیت دارد و نه ثبات. با زور نه اسلام تقویت میشود و نه حاکمیت؛ و حتی حاکمیت رسول خدا امیرالمؤمنین ما نیز با بیعت و رضایت مردم استقرار یافت. ب در پیش گرفتن عدالت و قسط در اداره کشور و پرهیز از هرگونه ظلم و تجاوز به حقوق شهروندان و بستن راه هرگونه رویه ظالمانه و توأم با تبعیض. ج : مدیریت عاقلانه و به کارگیری تدبیر و عقلانیت و علم در اداره جامعه. در
جهان متحوّل امروز چگونه میتوان سیاستهای کلان، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جامعه را بدون مشارکت مستمرّ متخصصان و عقلا و نخبگان کشور ترسیم نمود؟! ۱۰ - در این موقعیت خطیر یک بار دیگر به سران جمهوری اسلامی ایران و متصدیان امور تذکر میدهم که از تجربه تلخ دیکتاتور عراق درس بگیرند و تا دیر نشده فریاد آزادی خواهی و عدالت طلبی ملت ایران را بشنوند. دست از انحصارطلبی بردارند و به مطالبات بر حق این ملت رشید که همانا عدالت و مردم سالاری واقعی و تدبیر و عقلانیت در تصمیم گیریهاست گردن نهند؛ و مطمئن باشند که با استبداد سیاسی دینی تحمل نکردن، انتقادها بگیر و ببندها و بازداشت ها و محاکمات سیاسی رایج و سوء تدبیر در اداره کشور هر چند با تکرار شعارهای ضد آمریکایی و ضد صهیونیستی - نمیتوان در مقابل تجاوز احتمالی آمریکای سلطه طلب ایستاد. اینکه تعداد انگشت شماری خود را لُبّ اسلام و عقل کل پندارند و با اعمال حرکات قیم مآبانه حقوق و آزادیهای مشروع را از مردم که صاحبان اصلی کشورند - و حتی از نمایندگان منتخب مردم به بهانه های واهی سلب نمایند، با هیچ عقل و شرعی سازگار نیست و برخلاف وعده هایی است که در آغاز انقلاب به مردم داده شد؛ و چون این حرکات به نام اسلام و دین انجام میشود عملاً نسل جوان را نسبت به اسلام و موازین اسلامی بدبین کرده اند. متأسفانه در اثر سوء رفتار متصدیان امور کار به جایی رسیده است که بسیاری از مردم با اینکه از تجاوزات و جنایات آمریکائیان باخبرند دل به آمدن آنها بسته اند، غافل از این که سیل اگر آمد همه را با خود میبرد. خداوندا، به ملت مظلوم عراق صبر و پیروزی و به جائران و متجاوزان خواری و شکست، و به سران و مسئولین کشورهای اسلامی عدالت و انصاف عنایت فرما. والسلام علی جمیع الاخوة والاخوات و رحمة الله و برکاته. ۲۵ محرم الحرام ۱۴۲۴ - ۱۳۸۲/۱/۹ قم المقدسة - حسینعلی منتظری
۱۳۸۲/۱/۱۴ « ۱۷) دیدار انجمن دفاع از آزادی مطبوعات ایران بسمه تعالی) بنای اسلام بر دموکراسی و حکومت مردمی است. روزنامه نگاران نباید فعالیت و رسالت مطبوعاتی خویش را بر اثر فشارها فراموش کنند. جراید ارگان مردم هستند نه ارگان حکومتها. در مسألۀ انتقاد افراد خطوط قرمز محسوب نمیشوند. انجمن دفاع از آزادی مطبوعات ایران شامل آقایان کدیور، شمس الواعظین، حکمت، علوی تبار، تهرانی، باقی جلایی پور، مظفر و زهدی با آیتالله العظمی منتظری دیدار و گفتگو کردند. حجة الاسلام دکتر محسن کدیور به عنوان دبیر این انجمن ضمن تقدیم اساسنامه و معرفی اعضا گزارش مختصری از سیر فعالیتهای انجمن در راستای دفاع از حقوق و آزادی مطبوعات کشور و مشکلات و تنشهایی که با آنها مواجه میباشند را به استحضار ایشان رساند. جراید و رسانه ها ارگان مردم هستند نه ارگان حکومتها ] فقیه عالیقدر در این دیدار ضمن تبریک سال نو و دعا برای تحول در همه شئون کشور همراه با تحول در عالم طبیعت و تشکر از اعضای انجمن و آرزوی موفقیت برای آنان در جهت اعاده حقوق و آزادی مطبوعات در ایران و با تشکر از همه
روزنامه نگاران که با وجود مشکلات و مزاحمتهای فراوان و توقیف های بی رویه در سطح وسیع و کمبود امکانات در کار خود استقامت کرده و در نشر جراید به منظور ارتقای فرهنگ کشور کوتاهی نکردند و با بیان اینکه اگر سراغ هر شغل دیگری جز روزنامه نگاری میرفتند درآمدهای سرشاری را برای آنان در پی و با اشاره به چگونگی نشر جراید در دوران قاجار که هدف عمده از انتشار آنها انعکاس فرمانهای حکومتی و نظریات متصدیان امور بود، فرمودند: داشت، هدف اصلی از انتشار جراید نه تنها رساندن دستورات و نظریات دولتمردان به مردم است بلکه میبایستی نظرات مردم و خواسته های آنان در طبقات مختلف جامعه را منعکس نمایند که خود مردم و دولتمردان از این گونه نظرات و حقایق بهره مند شوند در حقیقت همانگونه که در همه جای دنیای امروز معمول است جراید ارگان مردم زبان مردم و حلقه واسطه میان مردم و حکومت ها و دولتها میباشند. ایشان در ادامه فرمودند: در برخی کشورها چون کشور ما که رسانههای مهم چون رادیو و تلویزیون در انحصار حاکمیت است این مهم میبایستی بهتر به منصه ظهور برسد و جراید به عنوان رسانه هایی مستقل از حاکمیت در راه احقاق حقوق مردم و نشر حقایق و انتقادهای سازنده همراه با تحلیلهایی منطقی و روشنگرانه بکوشند؛ و این انتظار نابجایی است که دولت و حکومت بخواهند با در دست داشتن رادیو و تلویزیون، جراید هم فقط آنچه را آنان میخواهند و مورد پسند آنهاست منعکس کرده و آنچه را آنان میخواهند تکرار و به جامعه دیکته کنند. [سانسور و خودسانسوری عامل اصلی در عدم استقلال جراید است ] ایشان مسأله سانسور و خودسانسوری را عامل اصلی در عدم استقلال جراید دانسته و فرمودند:
دیدار انجمن دفاع از آزادی مطبوعات ایران ۹۰ اگر بنا باشد که جراید تنها منعکس کننده نظر مسئولین باشد و به بیان واقعیتها پرداخته نشود و در مواردی مطالب خلاف واقع منتشر شده و با واقعیت ها از جنبه سانسوری آن برخورد کنند یقیناً نبود چنین جرایدی بهتر از بودن آنها میباشد؛ چون در دوران خفقان و سانسور رسالت واقعی مطبوعات انجام نپذیرفته و جامعه حتی از ملموسترین نظرات و واقعیتها نیز محروم خواهد ماند و فرهنگ جامعه به بیراهه خواهد رفت. انتقاد شاه بیت آزادی مطبوعات است ] ایشان با اشاره به شعارهای اولیه انقلاب چون «استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی» فرمودند: انتقاد شاه بیت آزادی مطبوعات است. اگر جراید نتوانند انتقاد کنند و در هر مقطع زمانی با انواع و اقسام خطوط قرمز مواجه باشند نمیتوان گفت کشور ما کشوری است که در آن، مطبوعات آزادی دارند؛ چون آزادی مورد نظر وسیع و عمومی است و شامل آزادی مخالفان نیز میباشد نخبگان جامعه در حوزه های مختلف صاحب رأی و نظر و اندیشه هستند و باید از این وسیله و زمینه استفاده کنند و بتوانند آزادانه نظرات خویش را بیان دارند اگر بر فرض انتقادات و مطالب هم دارای اشکال است نباید به نام قانون و با حربه توقیف به مصاف آنها رفت که متأسفانه این رویه در سالهای اخیر اعمال شده و بیش از هشتاد نشریه به محاق توقیف رفته اند که این گونه توقیف ها نه منطقی نه عقلی و نه شرعی است و به حیثیت و آبروی کشور ما در سطح جهان ضربه سنگین وارد نموده است. آقایان توجه ندارند که بستن یک روزنامه به معنای سلب حقوق هزاران خواننده آن و بیکار نمودن همه کارگزاران و نویسندگان آن روزنامه میباشد در صورتی که با یک تذکر دوستانه ممکن است مشکل حل شود.
در مسأله انتقاد افراد خطوط قرمز محسوب نمیشوند ] ایشان مرز انتقاد را حق گویی رعایت انصاف و گفتن سخن از روی منطق و دلیل ذکر کرده و فرمودند: جراید باید بتوانند از تمامی مسئولین در هر ردهای آزادانه انتقاد کنند. این انتقاد میتواند شامل مرجع تقلید، رهبری، رئیس جمهور یا هر مقام دیگری باشد، و در این جا نمیتوان اشخاص را مصداق خط قرمز محسوب کرد. فی ایشان در همین زمینه فرمودند: هنگامی که امام علی میفرمایند: «فلا تکفّوا عن مقالة بحق أو مشورة بعدل فإنّی لستُ نفسی بفوق أن أخطئ»، ایشان با این که معصوم هستند میفرمایند: «از گفتار حق و مشورت عادلانه دست برندارید زیرا من در ذات خود بالاتر از خطا کردن نیستم. هنگامی که به سیره امام علی نگاه کنید خواهید یافت که آن حضرت چگونه آزادی بیان مخالفان را به رسمیت میشناخت چگونگی برخورد آن حضرت با خوارج نهروان تا زمانی که دست به شمشیر نبرده بودند یکی از مصادیق آزادیهای زمان حاکمیت امام علی .است همانگونه که در تاریخ بیان شده خریت بن راشد که یکی از سران خوارج بود گروهی را در مخالفت با حکومت علی تشکیل داده بود، اطرافیان به حضرت فشار میآوردند که چرا آنها را دستگیر نمیکنید؟ حضرت فرمودند: «إذن ملأنا السجون منهم در این صورت زندانها پر خواهد شد؛ و عبدالله بن کوّاء در نماز جماعت امیرالمؤمنین الله علیه آن حضرت شعار میداد و هرگز مزاحم او نشدند مع الاسف امروزه روشهای اتخاذ شده در زندانی کردن نخبگان جامعه و محاکمات آنان به گونه ای است که جامعه را فلج کرده و فاصله بین نخبگان و حاکمیت را نیز عمیق کرده است و این کارها با اخلاق نبوی و سیره علوی سازگار نیست. اینگونه برخوردها بخصوص با صاحبان و دست اندرکاران جراید، گذشته از این که رشد جامعه را از نظر فرهنگی مختل خواهد نمود، چون به نام دین و
دیدار انجمن دفاع از آزادی مطبوعات ایران ۹۷ اسلام و حفظ ارزشها صورت میگیرد بازتاب ناخوشایندی در دنیا و مردم خودمان بخصوص نسل جوان خواهد داشت و موجب بدبینی آنان به اسلام و دین خواهد شد. سفارش روزنامه نگاران به صبر و استقامت ] ایشان با سفارش نمودن روزنامه نگاران به صبر و استقامت فرمودند: برخوردهای یکسویه و فشارها نباید موجب ترس و دلهره صاحبان جراید شده و آنان خودسانسوری را پیشه کنند در حفظ منافع ملی و احقاق حقوق ملت نباید از کسی یا چیزی ترسید به نظر من اگر صاحبان جراید و روزنامه نگاران در جایی که فشارهایی بر برخی روزنامه ها وارد میشود اتفاق و همبستگی داشته باشند و به طور هماهنگ آنچه را که حق میدانند بیان کنند هیچ دستگاهی توان برخورد یکجا با انبوهی از جراید را ندارد این گونه نباشد که اگر با مدیر مسئول یا روزنامه نگار یا خبرنگاری برخورد نامناسب شد بقیه ترسیده و صحنه را ترک کنند. لزوم مطالعه و بررسی جراید برای همه ] ایشان لزوم مطالعه و بررسی جراید را خاطر نشان کرده و فرمودند: مطالعه و بررسی روزنامه ها و پیگیری اخبار از ضروریات است مخصوصاً برای علما و مراجع ولی برخی از آقایان حتی کمترین فرصت خود را به مطالعه روزنامه ها و استفاده از رادیو و تلویزیون و مطلع شدن از اخبار و جریانات روز اختصاص نمیدهند؛ در صورتی که امام صادق بر حسب روایتی فرمودند: «العالم بزمانه لا یهجم علیه اللوابس» چگونه میشود یک کسی مرجع تقلید باشد اما از حوادث روزگار خود آگاه نباشد در این زمان که مردم سیاسی شده اند و با مسائل سیاسی و اجتماعی سر و کار دارند نمیتوان گفت من فقط به چند کتاب علمی بسنده کرده و مرجعی هستم که در امور سیاسی اقتصادی جزایی و جهات دیگر دخالت نخواهم کرد.
طرح اشکالات به آموزه های دینی ] ایشان در رابطه با طرح اشکالات به آموزه های دینی فرمودند: در جراید نباید به دین و بزرگان دین و مردم توهین شود و یا به نشر اکاذیب بپردازند، ولی اگر در امور دینی هم مطالبی مورد اشکال یا سؤال است میتوان آنها را به عنوان سؤال مطرح نمود و پس از طرح، اشکالات آنها را با منطق و دلیل جواب داد؛ افراد متخصص و متبحر مسائلی را که ممکن است درک آنها برای برخی از اقشار جامعه مشکل باشد تبیین نمایند. این بهترین روش در برخورد با اشکالات و سؤالات است؛ زیرا بخواهیم یا نخواهیم اشکالات در بین نسل جوان درس خوانده مطرح است و سکوت در برابر آنها روا نیست. و هم ایشان تلاشهای طاقت فرسای روزنامه نگاران را ستوده و فرمودند: امیدوارم همانگونه که ارباب جراید استقامت داشته اند و با سختی ها ساخته اند باز استوار باشند و بدانند فعالیتها و استقامت آنها باعث اجر اخروی است. در اصول کافی آمده که از پیامبراکرم ا سؤال شد: «من أحبّ الناس إلی الله» محبوبترین مردم نزد خدا چه کسی است؟ حضرت فرمودند: «أنفع النّاس للناس» آن که نفعش برای مردم بیشتر باشد؛ و چه نفعی بالاتر از این که انسان نفع فرهنگی به جامعه برساند و در جهت اطلاع رسانی و فرهنگ سازی و آگاهی جامعه کوشا باشد. اختناق و سانسور موجب عقب ماندگی کشور و جامعه میشود ] ایشان اختناق و سانسور را موجب عقب ماندگی کشور و جامعه دانسته و فرمودند: حاکمیت جوّ اختناق و خفقان در جامعه بر خلاف طبیعت است و در فلسفه مسیر گفته شده: «القسر لا یدوم» یعنی حرکت بر خلاف طبیعت دوام ندارد. آنچه میماند بی آبرویی برای خودمان در داخل و خارج است و ایجاد چنین وضعیتی به ضرر و
دیدار انجمن دفاع از آزادی مطبوعات ایران زیان حتی صاحبان قدرتی خواهد بود که این جوّ را ایجاد میکنند، حال آنکه آنان باید از ارزشی چون انتقاد سازنده استقبال کرده و در حکومتداری هیچگاه از آن غافل نباشند؛ گویا ما خود را در جهان پانصد سال پیش میپنداریم و توجه نداریم که در شرایط جهان امروز کوچکترین مسائل کشور - بخواهیم یا نخواهیم در دنیا منعکس میشود. بنای اسلام بر دموکراسی و حکومت مردمی است ] ایشان با اشاره به معنی دموکراسی و حکومت اکثریت فرمودند: اگر رضایت اکثریت مردم نباشد حکومت هر چقدر هم از جهات نظامی و اقتصادی قوی باشد دوام نخواهد آورد و حتی پیامبراکرم که خداوند در قرآن کریم در رابطه با ایشان فرموده است النبی أولی بالمؤمنین من أنفسهم» نگفت من با مردم کاری ندارم و حکومت من از ناحیه خداست؛ بلکه با بیعت، مشروعیت مردمی حکومت خویش را کسب کردند؛ چون بیعت در آن زمان به گونه ای بود که رؤسای قبایل و عشایر به نمایندگی از افرادِ قبیله با پیامبر بیعت میکردند، یا حضرت امیر پس از قتل عثمان و روی آوری مردم به ایشان قبل از جلب رضایت اکثریت، حکومت را نپذیرفتند تا به ما بیاموزند اسلام بنایش بر دموکراسی و حکومت مردمی است. ایشان در پایان برای روزنامه نگاران آرزوی توفیق کردند و از مسئولین فرهنگی کشور خواستند نسبت به اعطای تسهیلات به جراید ملی و مستقل کوشا باشند و در جهت حمایت از اینگونه جراید کوتاهی نکنند. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۱/۱۴ دفتر آیتالله العظمی منتظری
تشکر از پزشکان بیمارستان مرکز قلب تهران ۱۳۸۲/۱/۲۷ بسم الله الرحمن الرحیم عن علی بن الحسین : «أشکرکم لله أشکرکم للناس» (کافی، ۹۹/۲) در اثر ابتلا به چند بیماری در هفته گذشته در بیمارستان مرکز قلب تهران بستری شدم و زیر نظر پزشکان محترم معاینات و معالجات لازمه انجام شد. بدین وسیله از زحمات و مراقبت های پزشکان معالج و یا راهنما آقایان: دکتر استقامتی، دکتر پلاسعیدی دکتر حزینی دکتر داوودی، دکتر رازی، دکتر سالاری فر دکتر صدوقی دکتر عبدی دکتر فروتن، دکتر کشفی دکتر منصوری، دکتر نصر و دکتر نقیب زاده تشکر میکنم. از خداوند قادر متعال برای آقایان محترم و سایر پزشکان و خدمتگزاران و پرستاران متعهد که خود را وقف خدمت به بندگان خدا کرده اند سلامت و موفقیت بیشتر و اجر جزیل مسألت مینمایم. از رسول خدا پرسیدند محبوبترین مردم نزد خدا کیست؟ فرمودند: آنکه برای مردم نافع تر باشد.» والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۱/۲۷ حسینعلی منتظری
دیدار آقایان دکتر سیدهاشم آقاجری احمد قابل، عمادالدین باقی و علی مزروعی نماینده مجلس و رئیس انجمن صنفی مطبوعات ۱۳۸۲/۱/۲۸ بسمه تعالی ادامه برخوردهای تند و خشن با صاحبان اندیشه و ناراضی کردن مردم باعث طمع دول خارجی خواهد شد. اظهارات آقای آقاجری هیچگاه سزاوار چنین حکمی نبود. برخوردهای تند و خشن و غیرقانونی دین و انقلاب را تقویت نخواهد کرد. دکتر سیدهاشم آقاجری که به تازگی از زندان همدان به مرخصی آمده است با آیتالله العظمی منتظری دیدار و گفتگو کرد. در آغاز این دیدار آقای آقاجری گفت: من در درجه اول از الطاف خفیه الهی و ذوات مقدسه معصومین تشکر میکنم هم و سپس از تمام علما و بزرگان و اقشار مردم بخصوص حضرتعالی که قاطعانه از مظلوم حمایت کردید و بدین وسیله از سنت سیئه ای که اگر جاری میشد خطرناک بود جلوگیری نمودید. آقای آقاجری :گفت تفکری که در سال ۵۵ وجود داشت و نمیتوانست آنگونه که تفکر امام خمینی و دکتر شریعتی جاذبه داشت جوانان را جذب کند، امروزه مفسّر رسمی دین شده و نه تنها قدرت جذب جوانان را ندارد بلکه موجب رنجش و پراکندگی آنان شده است و اگر ایستادگی خودِ روحانیت در مقابل اینگونه تفکرات نبود به نام کل روحانیت ثبت میشد.
اظهار تأسف از انحصارطلبیها ] سپس فقیه عالیقدر - ضمن اظهار خرسندی از دیدار با آقایان و با آرزوی آزادی تمام زندانیانی که به ناحق محبوسند فرمودند: بسیار مایه تأسف است که امروزه جوی ایجاد کرده اند که افراد خدمتگزار به آنان جامعه و انقلاب با تشکیل دادگاههای غیرقانونی محکوم و زندانی شوند و حتی را از صحنهٔ فعالیتهای اجتماعی خارج نمایند؛ البته این انقلاب نیست که چنین کند، بلکه انحصار طلبی هاست که موجب خورده شدن فرزندان انقلاب شده است. میعفو و گذشت نسبت به مخالفین و مشورت با آنان زمینه ساز وفاق ملی ] ایشان فرمودند: با اینکه در قرآن کریم میخوانیم النبیّ أولی بالمؤمنین من أنفسهم با این حال حکومت آن حضرت به وسیلهٔ بیعت با مردم تحقق یافت. در آن اعصار رؤسای عشایر و قبایل نمایندگان رسمی افراد عشایر و قبایل بودند و بیعت آنان با پیامبر بیعت همه افراد تلقی میشد و حکومت امیرالمؤمنین نیز به وسیله بیعت با مردم استقرار یافت؛ و چنانچه اکثریت مردم حکومتی را قبول نداشته باشند آن حکومت دوام و بقا ندارد؛ حاکمیت باید تحمل انتقاد و اعتراضات مردم را داشته باشد. خداوند در آیه ۱۵۹ سوره آل عمران خطاب به پیامبراکرم ا که هم دارای مشروعیت است و هم مردمی است میفرماید: فبما رحمة من الله لنت لهم و لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک فاعف عنهم واستغفر لهم و شاورهم فی الا به واسطۀ رحمت خدا تو با مردم نرمخو شده ای و با اخلاق حسنه و خوب برخورد میکنی، و اگر تو خشن بودی مردم از اطراف تو پراکنده میشدند». سپس میفرماید: از آنان گذشت کن و برای آنان استغفار نما و با آنان مشورت کن». واضح است که دستور گذشت و استغفار نسبت به افراد مخالف است و با این حال میفرماید با همین
دیدار آقایان، آقاجری قابل، باقی و مزروعی افراد مخالف نیز مشورت کن و آنان را به حساب آور. ۱۰ این واقعیتی است که در سیره پیامبراکرم صلی الله علیه وسلم مشاهده میکنیم که چگونه ایشان با همین روش یعنی کسب مشروعیت مردمی از سویی و رعایت اخلاق خوش و مدارا با مردم و عفو و گذشت نسبت به مخالفین و مشورت با آنان زمینۀ وفاق ملی را فراهم آوردند؛ حال آن که در جامعه ما برخی مسألۀ وفاق ملی را مطرح میکنند اما حاضر نیستند به رأی و نظر مردم تن داده و خواسته های قانونی و مشروع آنان را بپذیرند و وفاق ملی را اطاعت محض از خود میدانند. ملاک ارتداد قصد انهدام اصل اسلام است ] ایشان تجدیدنظر مسئولین و حاکمان در برخورد با شهروندان و صاحبان اندیشه را زمینه ساز وفاق ملی ارزیابی و فرمودند از ما که داعیه دار حکومت اسلامی و نبوی و علوی هستیم سؤال نمیشود که در تاریخ صدر اسلام آیا کسی به مجرد اظهار نظر بازداشت و یا محاکمه شده است؟! عبدالله بن کواء که از سران خوارج بود در نماز جماعت حضرت امیر علیه آن حضرت شعار میداد و هیچگاه با او برخورد نکردند. کجا سراغ دارید که پیامبر و حضرت علی کسی را به واسطۀ طرح شبهات و اشکالات به ارتداد محکوم نمایند؟ اگر به واسطۀ طرح شبهه یا اشکال به راحتی حکم ارتداد صادر گردد، باید جمع کثیری از افراد جامعه را مرتد شمرده و به اعدام محکوم کنیم؛ و از سوی دیگر صاحبان اندیشه جرأت ابراز عقیده نداشته و عقاید و شبهات آنها در نهان انباشته شود. متأسفانه امروزه افراد به راحتی متهم به ارتداد میشوند که این ناشی از جهل و یا اعمال اغراض و مطامع سیاسی است. ایشان در ارتداد قصد انهدام اصل اسلام را ملاک دانسته و فرمودند: با این گونه حکم ها و برخوردها نه تنها دین و اسلام و انقلاب تقویت نخواهد شد
بلکه این گونه برخوردهای نسنجیده موجب تضعیف دین و انقلاب شده و چهره ای خشن و تند از اسلام در داخل و خارج کشور منعکس خواهد شد. ایشان در رابطه با اظهارات آقای آقاجری در همدان فرمودند: من چندبار متن اظهارات شما را خواندم و به نظرم آمد که هدف شما انتقاد و تذکر بوده است، البته سوء تعابیری هم وجود داشت که باید اصلاح میشد اما هیچگاه آن سخنان سزاوار چنین حکمی نبود. نارضایتی مردم باعث بهانه و طمع دول خارجی میشود ] ایشان ادامه برخوردهای تند و خشن با صاحبان اندیشه و شهروندان و در نتیجه نارضایتی مردم را موجب بهانه و طمع دول خارجی دانسته و فرمودند: همانگونه که در بیانیه مربوط به حمله آمریکا و انگلیس به عراق بیان شد مسئولین باید از جریانات و ماجراهای عراق درس عبرت بگیرند که چگونه شد مردم از دیکتاتور عراق حمایت نکردند و عراق به راحتی به دست اشغالگران افتاد. ایشان در پایان از تحمل و صبر دکتر آقاجری و دیگر زندانیان تمجید نموده و آرزو کردند تمامی زندانیان سیاسی آزاد و به جامعه بازگردند. همچنین آقای مزروعی نماینده مردم اصفهان و رئیس انجمن صنفی مطبوعات با معظم له دیدار و گفتگو کرد. آیتالله العظمی منتظری ضمن تشکر از اهتمام ایشان به وظیفه خطیر نمایندگی و دفاع از حق و حقوق ملت وی را به استقامت در انجام وظائف قانونی سفارش نمودند. ۱۳۸۲/۱/۲۸ دفتر آیتالله العظمی منتظری
۱۳۸۲/۱/۲۹ (۲۰) دیدار شاخهٔ جوانان جبهه مشارکت شرق تهران بسم الله الرحمن الرحیم لزوم علم اندوزی جوانان و دانشجویان در عین دخالت در امور سیاسی ] شاخه جوانان جبهۀ مشارکت شرق تهران با فقیه عالیقدر دیدار و گفتگو کردند. در این دیدار آیتالله العظمی منتظری در ابتدا ضمن خوشامدگویی، پیرامون علم اندوزی در عین دخالت جوانان و دانشجویان در امور سیاسی فرمودند: یکی از امور بسیار مهمی که دین اسلام و آموزه های آن بر آن تأکید بسیار دارند تحصیل علم است. در این رابطه پیامبراکرم صلی الله علیه وسلم فرمودند: «طلب العلم فریضة علی کلّ ما مسلم ألا وإنّ الله یحبّ بغاة العلم طالب علم بر هر مسلمانی واجب است، همانا خداوند طالبان علم را دوست دارد. تقسیم بندی علوم اسلامی ] ایشان ضمن تقسیم علوم اسلامی به اصول، دین احکام فقهی و اخلاق اسلامی فرمودند: تحصیل برخی علوم واجب عینی است، یعنی تمامی مسلمانان لازم است به تحصیل آن علوم پرداخته و آگاهیهایی از آن علوم داشته باشند، که شامل بخش اعتقادات و اخلاق اسلامی و وظایف دینی است. اما تحصیل برخی علوم واجب کفایی است به این معنی که بر تمام افراد تحصیل
آن لازم است مگر اینکه تعدادی از افراد به اندازه کفایت در جهت رفع مشکلات جامعه آن علم یا علوم را بیاموزند و منشأ اثر باشند. به عنوان مثال میتوان از علوم پزشکی، صنایع، مهندسی و.... نام برد که جامعه به آنها نیاز مبرم دارد، و همه مردم مسئولیت دارند آنها را بیاموزند چون از ضرورتهای جوامع امروزی است، اما اگر برخی برای فراگیری اقدام کردند و متخصص شده و احتیاجات جامعه را تأمین کردند کفایت میکند. ایشان در ادامه فرمودند: در مورد تحصیل علم آنچه که از آموزه های دینی بر میآید این است که تحصیل علم بر هر کس نزد هر کس در هر جا و هر زمان و هر شرایطی لازم است. تحصیل علم منحصر به استاد زمان مکان و شرایط خاصی نیست؛ همانگونه که نقل شده: «الحکمة ضالة المؤمن أینما وجدها أخذها» حکمت گمشده مؤمن است هر کجا و پیش هر کس بیابد آن را فرا میگیرد؛ و همانگونه که گفته اند: «اطلبوا العلم من المهد إلی اللحد» از گهواره تاگور طلب علم کنید البته من این جمله را در کتب روایات نیافته ام و نقل شده: «اطلبوا العلم ولو بالصین» طلب علم نمایید ولو این که به دورترین نقطه نسبت به کشور اسلامی یعنی چین بروید؛ و نقل شده: «لو یعلم الناس ما فی طلب العلم لطلبوه ولو بسفک المهج و خوض اللجج اگر مردم میدانستند که طلب علم چقدر مهم است و ارزش آن را درک میکردند آن را طلب میکردند ولو این که در این راه خون دلها ریخته شود و به قعر دریاها فرو روند همچنین در قرآن کریم میفرماید: «هل یستوی الذین یعلمون والذین لا یعلمون إنما یتذکر أولوا الألباب آیا آنانکه میدانند با آنانکه دانند مساویاند؟ آدمهای عاقل هستند که میفهمند. نمیایشان ادامه دادند: دنیای امروز دنیای علم و دانش و فن آوری و تکنولوژی نامیده شده است، اگر شما کوتاهی کنید خدای نخواسته دیگرانی که تعهدی نسبت به دین و کشور و مردم ندارند متخصصین آینده کشور خواهند شد و مدیریتهای خرد و کلان جامعه به دست آنان
دیدار شاخه جوانان جبههٔ مشارکت شرق تهران خواهد افتاد و آنجاست که افسوس خوردن کارساز نیست. در ادامه این دیدار شرکت کنندگان به طرح سؤالات خویش پرداختند. [پاسخ به سؤالی در مورد جریان مک فارلین ] ۱۰ فقیه عالیقدر در پاسخ به سؤالی پیرامون ماجرای ورود رابرت مک فارلین مشاور امنیت ملی ریگان رئیس جمهوری اسبق آمریکا در سال ۶۵ به ایران گفتند: آنچه در این رابطه که معروف به ایران گیت شد من اطلاع داشتم در کتاب خاطرات اینجانب آمده است اما به طور اجمال ظاهراً آقای مک فارلین با هدف عادی سازی روابط ایران و آمریکا به ایران نیامده بود بلکه علت حضور وی تأمین برخی سلاحهای جنگی بود که برای ادامه جنگ ایران و عراق ما به آنها احتیاج داشتیم و از سویی هم در محاصره اقتصادی بودیم و دستیابی به این سلاحها با آمدن مک فارلین از طریق اسرائیل میسر میشد یعنی با مذاکرات صورت گرفته قرار بر این شده بود که به واسطه سلاحهای آمریکایی که از طریق طرف اسرائیلی به ایران ارسال میگردد جنگ ادامه یابد آمریکاییها از ادامه جنگ خوشحال بودند تا هم عراق و هم ایران تضعیف شوند. و این که مرحوم امام از اوّل در جریان مذاکرات بودند یا نه، من اطلاع ندارم؛ ولی میدانیم که ایشان به سؤال کنندگان از این جریان حمله کردند. عدم نیاز به رفراندوم در مورد رابطه ایران و آمریکا ] ایشان در رابطه با عادی سازی روابط با آمریکا و در پاسخ به سؤالی در همین رابطه فرمودند: ما در میان انظار داخلی و خارجی معروف به فرصت سوزی شده ایم. بارها و در بسیاری از مواقع حساس با اینکه میتوانستیم کارهای اساسی و عاقلانه و دوراندیشانه انجام دهیم به راحتی فرصتها را از دست میدهیم؛ و وقتی به فکر عمل میافتیم که فرصتی نمانده و مجبوریم کوتاه بیاییم بدون این که امتیازی گرفته باشیم.
روابط با آمریکا نیز همینگونه است. زمانی وزیر خارجه آمریکا خانم آلبرایت به کودتای ۲۸ مرداد علیه نهضت ملی اعتراف و عذرخواهی کرد، روز دیگر رئیس جمهور سابق آمریکا تا پایان نطق رسمی آقای خاتمی در روی صندلی اش نشست و حتی مقدمه چینی کرده بود که با آقای خاتمی در سازمان ملل از نزدیک روبرو شود اما ایشان طفره رفت، آن فرصتها از دست رفت و گروه دیگری سیاست خارجی و داخلی آمریکا را به دست گرفتند، موقعی ما به فکر مذاکره افتادیم که ما در موضع ضعف و آنها در قوّت بودند. حال که این گونه شده است برخی بحث مذاکره را مطرح و سخن از رفراندوم در این رابطه را مطرح کرده اند. رفراندوم برای مسائل کلان و اساسی کشور است؛ در اینجا باید طبق نظر نمایندگان مجلس که مجلس خانه ملت است و کارشناسان عمل شود. کارشناسان باید با رعایت مصالح کشور و ملت نظر بدهند و بدون هرگونه شعار توخالی و تهی با رعایت جوانب امر اقدام شود رابطه با آمریکا خط قرمزی نیست که نتوان از آن عبور کرد و تا ابد نتوان با آمریکا سر میز مذاکره نشست. [ موضع ایشان پس از فتح خرمشهر ] ایشان در رابطه با سؤالی پیرامون موضع ایشان پس از فتح خرمشهر گفتند: پس از فتح خرمشهر احساس کردم ما در قوّت هستیم و دشمن بشدت ضعیف شده است با توجه به اقتدار حاصل شده بهترین فرصت برای صلح و گرفتن غرامت از دشمن بود؛ بر این اساس مراتب را طی پیامی به بیت مرحوم امام منعکس کردم اما با بی مهری مواجه شدم و حتی گفته شد فلانی بوی دلار به مشامش خورده است! فرصتهای دیگری هم بود. هیئتهای صلح میآمدند اما ما کوتاه نمیآمدیم، آنقدر ادامه یافت تا به قول امام ایشان مجبور شدند جام زهر را بنوشند. وقتی تن به صلح دادیم که دیگر نقطه قوتی برای ما در جنگ نمانده بود. علاوه بر اینکه غرامتها
دیدار شاخه جوانان جبههٔ مشارکت شرق تهران ۱۰ پرداخت نشد خسارات جبران ناپذیر انسانی و غیرانسانی بر هر دو کشور تحمیل شد. [ توبه سیاسی ] ایشان در پاسخ به سؤالی در رابطه با برخی اظهار نظرهای خویش فرمودند: من همیشه سعی کرده ام آنچه را به مصلحت میدانم تذکر دهم. امر به معروف و نهی از منکر وظیفه همگانی است البته مدعی عصمت و عدم اشتباه نیستم. انسانها قاعدتاً معصوم نیستند، رجال سیاسی نیز در کارنامهٔ سیاسی خویش اشتباهات دارند، آنچه مهم است آن است که خطاها را ادامه نداده و از گذشته درس عبرت بگیرند و از بیراهه به راه برگردند همانگونه که نقل شده کل بنی آدم خطاء وخیر الخطائین التوابون» تمامی انسانها و بنی آدم خطاکارند و بهترین خطاکاران توبه کنندگان هستند. رجال سیاسی باید پی به اشتباهات خود برده و توبه سیاسی نمایند. رابطه ایران با انگلیس و اسرائیل ] ایشان در پاسخ به سؤال دیگری فرمودند: تفاوتی بین آمریکا و انگلیس نیست، اگر ملاک و معیار قطع رابطه با کشوری خوی استکباری و استعماری آن کشور باشد نمیتوان میان این دو کشور تفاوتی قائل شد و آمریکا را شیطان بزرگ نامید و انگلیس را تبرئه کرد حال آن که انگلیس سابقهٔ استکباری و استعماری اش بیشتر از آمریکاست و هنوز هم ادامه دارد؛ در همین مسأله حمله به عراق نیز انگلیس هم شرکت، دارد بنابراین نمیتوان میان ارتباط با آمریکا و انگلیس تفاوتی قائل شد ملاک باید رعایت ساز و کارهای بین المللی و دیپلماتیک باشد. ایشان رابطه با اسرائیل را مردود شمردند و در بیان علت آن فرمودند: اسرائیل کشوری بی ریشه و فاقد مشروعیت و غاصب، است، غده ای سرطانی
است که شهروندان یهودی آن فلسطینی نیستند بلکه با دسیسه همین انگلیسی ها از اقصی نقاط جهان گردآوری شده و با آواره کردن فلسطینی ها سرزمین آنان را اشغال کرده اند. آمریکا هم به دنبال مشروعیت بخشیدن به رژیم اشغالگر اسرائیل و استحکام پایه های غاصبانهٔ آن است. بنابراین نمیتوان با کشوری که غاصب و است رابطه داشت و از این طریق آن را به رسمیت شناخت، اما با دیگر کشورهای جهان میتوان روابط عادی داشت. نامشروع ۱۳۸۲/۱/۲۹ دفتر آیتالله العظمی منتظری
۱۳۸۲/۲/۱۲ « ۲۱) دیدار جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاههای تربیت مدرس تهران علوم پزشکی تهران و امام حسین لالالا بسم الله الرحمن الرحیم در روز ۱۳۸۲/۲/۱۲ جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاههای تربیت مدرس، تهران علوم پزشکی تهران و امام حسین به همراه حجة الاسلام آقای دکتر محسن کدیور با حضرت آیتالله العظمی منتظری دیدار و گفتگو کردند. در این دیدار ابتدا آقای کدیور ضمن معرفی هیئت همراه به معظم له فرمودند: آقایان از اساتید دانشگاهها هستند تصمیم گرفتند به مناسبت روز معلم خدمت حضرتعالی برسند. هم تشکر کنند از مقام استادی حضرتعالی، هم یادی بکنند از مرحوم شهید مطهری طاب ثراه؛ و یادآور شوند که وضعیت فعلی دانشگاهها حساسیت خاص خودش را دارد. روند فرار مغزها خیلی بیشتر شده است در ۶۱ کشور در حال توسعه دنیا الآن ایران از حیث فرار مغزها مقام اول را دارد. آن زمانی که من در آمریکا بودم این آمار را خواندم و این نشان دهنده است که اساتید داخل ایران امنیت لازم را ندارند و جذب نشده و باقی نمیمانند؛ غالب اساتید ایرانی خارج از کشور منشأ خدمات علمی متعددی هستند ولی در کشور خودشان به بازی گرفته نمیشوند، در مدیریت جامعه احساس میکنند که وجود ندارند و در خلا هستند، این یکی از عوامل این مطلب است. حساسیت مسائل منطقه هم باعث شده است که تکیه بر مدیریت علمی در جامعه تقاضای بیشتری داشته باشد؛ چون یک خطا در تصمیم گیریها بسا باعث میشود خدای ناکرده مشکلاتی که در مثل عراق اتفاق افتاده است برای ایران هم اتفاق بیفتد. دوستان تصمیم گرفتند خدمت
حضرتعالی برسند هم به مناسبت روز معلم و هم به مناسبت مسائل حساس منطقه و هم مشکل اصلی دانشگاهها که فقدان امنیت فرهنگی و سیاسی است راهنمایی بفرمایید. من کوتاه صحبت کردم که بیشتر بتوانیم از راهنماییهای حضرتعالی استفاده کنیم. اعوذ بالله من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین تسلیت سالروز شهادت آیتالله مطهری ] الحمد لله آقایان خودشان هم بر موضوعات و هم بر اینکه چه جور کارهایی باید انجام شود واقف، اند، نیاز به گفتن من نیست برای این که شما خودتان در مرکز هستید و بر جریانات و موضوعات کشور واقفید. حالا به مناسبت روز معلم و شهادت آیتالله مطهری رحمة الله علیه که واقعاً ایشان نابغه و وجود ارزنده ای بودند که از دست ما گرفته شد من این مصیبت را به خانواده ایشان و به شما دوستان و همه علاقه مندان تسلیت میگویم. خدا إن شاء الله درجات ایشان را عالی کند و امثال ایشان در کشور ما زیاد بشود. ارزش علم و معلم و تعلیم ] ارزش معلم برای این است که او تربیت کننده روح افراد است، غذای روحی به افراد میدهد و ارزش انسان هم به همان روح و علوم و معارفی است که پیدا میکند. بنابراین هر معلمی بر جامعه و شاگردهایش حقوق زیادی دارد. «من علّمنی حرفاً فقد صیرنی عبداً». در دین مقدس اسلام نسبت به علم و تعلیم بسیار تأکید شده، «عالم ینتفع بعلمه أفضل من سبعین ألف عابد عالمی که از علمش بهره مند شوند از هفتاد هزار عابد افضل است. این ارزش عالم را میرساند عالمی که مردم از علمش نفع ببرند. در قرآن کریم میخوانیم: هل یستوی الذین یعلمون والذین لایعلمون إنما یتذکر
دیدار جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاهها ولوا الألباب . و پیغمبر اکرم وارد برحسب حدیث معتبر که در کافی است اوّل باب العلم فرمودند: طلب العلم فریضة علی کل مسلم، ألا و إن الله یحب بغاة العلم» طلب علم بر هر مسلمانی واجب است آگاه باشید خدا طالبین علم را دوست میدارد. البته بعضی از علوم واجب عینی است برای همه مثل دانستن معارف، احکام دینی و اخلاق اسلامی؛ ولی سایر علوم که مورد نیاز بشر میباشد یاد گرفتن آنها واجب کفایی است، و حق در واجب کفایی این است که وجوب متعلق به همه است، بر همه واجب است و اگر ترک شود همه گناهکارند ولی اگر کسانی به اندازه ضرورت متصدی شدند از گردن دیگران ساقط میشود. پس ما میتوانیم بگوییم این علومی که مورد نیاز بشر است مخصوصاً در جهان امروز که بدون علوم و صنایع زندگی امکان ندارد، واجب کفایی میباشند. مثلاً مردم نیاز به پزشک دارند اگر پزشک در شهری نباشد همه گناهکارند؛ معنای واجب کفایی همین است. همین طور مهندسی و صنایع مورد نیاز؛ فرض کنید در یک شهر نانوایی نباشد و مردم رنج میبرند، بر همه واجب است که مقدمات آن را فراهم کنند معنی واجب کفایی این است پس سایر علوم که مورد نیاز بشر است تحصیل آنها بر همه واجب کفایی است. . «طلب العلم فریضة علی کل مسلم را نمیشود بگوییم منحصر در علوم دینی است؛ منتها علوم دینی به اندازه نیاز هر کسی واجب عینی است ولی سایر علوم دیگر واجب کفایی است که همه باید یاد بگیرند؛ مگر این که افرادی به مقدار ضرورت انجام دهند. و اگر فرض کردیم یک کسی از مسلمانان نداریم که به ما تعلیم نماید، باید برویم از دیگران یاد بگیریم؛ چنانچه فرموده اند: «الحکمة ضالة المؤمن أینما وجدها أخذها» حکمت گمشده مؤمن است هر کجا که آن را بیابد فرا میگیرد تحصیل علم از نظر مکان هم توسعه دارد، اطلبوا العلم ولو بالصین» طلب علم کنید حتی اگر لازم باشد به چین بروید. از نظر زمان هم گفته شده زگهواره تا گور دانش بجوی «اطلب العلم من المهد إلی اللحد». البته من این جمله معروف را به عنوان روایت در جایی ندیدم؛ ولی «اطلبوا العلم ولو بالصین در کتب روایت نقل شده است.
و نیز در هر شرایطی؛ از امام چهارم الان نقل شده لو یعلم الناس ما فی طلب العلم لطلبوه ولو بسفک المُهَج و خوض اللجج اگر مردم میدانستند که طلب کردن علم چقدر ارزش دارد طلب میکردند ولو خون دلها در این راه ریخته بشود و در گردابها فرو بروند؛ یعنی هر چند شرایط سخت باشد. بهادادن به اساتید و سختگیری نکردن نسبت به آنها ] پس از نظر اسلام طلب همۀ علومی که مورد نیاز است واجب شرعی است، و لازم است که مسئولین و متصدیان امور به این معنی خیلی اهمیت دهند. ارزش استادها را درک کنند و به حفظ و حرمت آنان اهتمام ورزند. بارها من تذکر میدادم که شما شاگردهایی را میفرستید به خارج برای اینکه علومی را یاد بگیرند شما حساب کنید این شاگردانی که به آمریکا و یا جاهای دیگر میروند چه مقدار ارز مصرف میشود؛ به جای این که دانشجوها را بفرستیم به کشورهای دیگر استاد از آنجا بیاوریم و حقوق کافی به آنان بدهیم، و اگر خودمان استاد داشته باشیم دیگر چه بهتر؛ ما نباید کاری بکنیم استادان با ارزش ما دلسرد بشوند و بروند و آن وقت دانشجویان ما برای تحصیل علوم لازمه ناچار باشند به خارج بروند، در خارج ممکن است گرفتار فرهنگهای غلط هم بشوند، چون محیط خواهی نخواهی مؤثر است. اگر این حساب را میکردیم که فرستادن دانشجویان به خارج چه هزینه هایی دارد تجدید نظر میکردیم و نسبت به استادهای خودمان سختگیری نمیکردیم. نوعاً برخوردهایی که نسبت به استادها میشود برخوردهای سیاسی است، در صورتی که باید آنان در محیط علمی آزادی داشته باشند. مرحوم شهید مطهری میگفتند: ما استقبال میکنیم کسانی بیایند مارکسیسم را خوب برای ما بیان کنند که چه میگویند و آن وقت در مقابلش ما حرفی داریم بزنیم، نه این که اگر یک استاد یک کلمه حرفی زد مزاحمش بشوند و برای او پرونده سازی کنند و افراد را علیه او تحریک نمایند.
دیدار جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاهها ... در اولین آیه ای که بر پیامبراکرم ا نازل شده است مطابق نقل تفاسیر إقرأ باسم ربک الذی خلق خلق الانسان من علق إقرأ وربک الأکرم، الذی علّم بالقلم علم الانسان ما لم یعلم از اوّل صحبت از قرائت و تعلیم و تعلم است. در اسلام این همه تأکیدات نسبت به علم و تعلیم، هست ما هم که میگوییم: «حکومت اسلامی پس باید همان فرهنگ اسلام را پیاده کنیم و قهراً باید به اساتید زیاد بها بدهیم، سختگیری نکنیم؛ اگر استاد یک جمله ای به نظرش آمد و گفت مزاحمش نشویم؛ این پولهایی که خرج میشود برای فرستادن دانشجویان به خارج، یک کاری بکنند که دانشجویان در همین جا علومی را که لازم است یاد بگیرند؛ اگر فرضاً کمبود استاد داریم استاد از خارج بیاوریم باز بهتر از این است که بچه هایمان را بفرستیم در خارج؛ یک وقتی بچه ها را فرستادند به، رومانی آنجا محیط کمونیستی بود و بالاخره محیط در آنان اثر میکرد. این کار غلطی بود. بنابراین بر مسئولین لازم است در تربیت استاد و بهادادن به استادان و تهیه امکانات برای آنان کوشش نمایند؛ حقوقی که به یک استاد دانشگاه در تهران داده میشود زندگی او را تأمین نمیکند و مزاحمش هم میشوند، آنوقت او به چه چیزی دلش خوش باشد، طبعاً میروند به خارج در خارج به آنان بها میدهند. یکی از نزدیکان ما آقای دکتر رستمی که در اصفهان استاد دانشگاه است میگفت که من در آمریکا کمتر بیمارستانی رفتم که رئیس بخشهایش ایرانی نباشند، رئیس بخش هر قسمتی از بیمارستان دکتر ایرانی بود آنجا به آنها بها و ارزش میدهند، و اینجا آنان را میشکنند و نوعاً این کار رنگ سیاسی دارد. دانشگاه بایستی استقلال داشته باشد و ما نخواهیم یک سنخ افکار سیاسی را که بعضی ها دارند به دانشگاهها و استادها و دانشجوها تحمیل کنیم در سورۂ فاطر آیه إنّما یخشی الله من عباده العلماء» ظاهراً مربوط به علم فقه و اصول نمیباشد بلکه به علومی که در دانشگاهها خوانده میشود نظر دارد. «ألم تر أنّ الله أنزل من السماء ماءً فأخرجنا به ثمرات مختلفاً ألوانها و من الجبال جدد بیض و
مختلف ألوانها و غرابیب سود * و من الناس و الدواب و الأنعام مختلف ألوانه حمر کذلک إنّما یخشی الله من عباده العلماء آیا نمیبینی که خداوند از بالا آبی فرستاد که به وسیله آن میوه های رنگارنگ پدید آوردیم و از کوهها رگه های سفید و قرمز با رنگهای مختلف و رگه های کاملاً سیاه و از انسانها و جنبنده ها و چهارپایان نیز به رنگهای مختلف، آفرید جز این نیست که علما و دانشمندان از خدا میترسند. پس در این دو آیه به همین علوم دانشگاهی و علوم طبیعی که در دانشگاهها خوانده میشوند از قبیل زمین شناسی آب شناسی و میوه شناسی، معدن شناسی و اقسام معادن و انسان شناسی و حیوان شناسی اشاره شده است. همه این علوم را که در دانشگاهها خوانده میشوند ذکر میکند سپس میگوید: «إنّما یخشی الله من عباده العلماء یعنی آنهایی که دانا به این جور امور باشند و دقایق و ریزه کاریهای عالم طبیعت را درک کنند طبعاً به عظمت خدا پی میبرند وقتی که به عظمت خدا پی بردند طبعاً خشیت پیدا میکنند از خدا میترسند. این آیه سندی است قرآنی برای علومی که در دانشگاهها خوانده میشود و مورد نیاز بشر است. امیدواریم متصدیان امور به دانشگاهها و اساتید و به علم و دانش بیشتر بها بدهند و مشوق استادها باشند. یک کاری بکنند حتی آن دانشمندانی که در خارج داریم برگردند به کشور و خدمت بکنند. [مقام صابران ] فعلاً عمل خود آقایان به اندازۀ خودشان به اندازهٔ قدرتشان، همین که مانده اند قابل تقدیر و تشکر است در راههایی که انسان میخواهد طی کند به مشکلات هم برمی خورد، انسان باید استقامت داشته باشد و با مشکلات بسازد و صابر و بردبار باشد. إنّما یوفّی الصابرون أجرهم بغیر حساب و خیال هم نکنید که خارج بهشت برین است آنجا هم مشکلات هست منتها آنان که رفته اند جوری شده که زده شده و رفته اند. اگر شرایط خوبی فراهم بشود، آنها هم تشویق شده و برمیگردند میآیند.
دیدار جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاهها ... ۱۱ درست است که حالا آمریکا کشور ما را از چند طرف احاطه کرده است، ولی عمده این است که ما سوژه دست آنها ندهیم آنها هم کاری نمیتوانند بکنند. آنها اختلافات و نقطه های ضعف را پیدا میکنند و سوژه میشود و بعد هوس میکنند نسبت به ما مزاحمت کنند. إن شاءالله همیشه موفق و مؤید باشید و من به سهم خودم از زحمات آقایان تشکر میکنم شما الحمد لله جوانید و میتوانید کار بکنید. إن شاءالله موفق و مأجور باشید. لزوم تقویت مجلس نه تضعیف آن] آقای کدیور آقایان ناراحت مسائل منطقه اند آنها نگران این هستند که آمریکا به دنبال تغییر نقشه خاورمیانه است و در نحوه برخورد سیاستمداران ما همه جوانب اندیشیده نشده است؛ نگرانی شدید این است که با تصمیمات شتابزده مشکل برای ایران و برای اسلام در جهان ایجاد شود. این مسأله ای است که ذهن ما را اشغال کرده است حتماً شما هم در این زمینه فکر کرده اید، و نکته ای اگر صلاح میدانید استفاده خواهیم کرد. آیتالله منتظری: الآن من داشتم یک خبر از اینترنت میخواندم توی روزنامه هم بود که یکی از آقایان گفتهاند سپاه باید مراقب نمایندگان باشد و نمایندگان مجلس را زیر نظر بگیرند. این معنایش این است که سپاه نماینده شهر را دنبال کرده و به دنبال پرونده سازی باشد. از یک طرف میگوییم حکومت مردمی و مجلس، نمایندگان مردمند از آن طرف هر سپاهی با اختلاف سلیقه هایی که وجود دارد مراقب و مزاحم نماینده ها باشد. مگر مرحوم امام نفرمودند سپاه و ارتش حق ندارند در سیاست دخالت کنند آقایان در این شرایطی که ما این گرفتاریها را داریم و باید به حکومت مردمی و نمایندگان مجلس و مردم بها، بدهیم این جور تعبیرات را به کار میبرند. اینها همه اش یک چیزهایی است که برخلاف سیاست است و سوژه میشود برای دشمن، که دشمن نسبت به ما طمع کند. الآن دشمن به ما احاطه کرده است، خودمان نباید مجلسی را که متشکل از نمایندگان مردم است حکومت هم مال مردم و کشور متعلق
به مردم است تضعیف کنیم نباید مزاحمت کنیم برای نمایندگان و آنها را احضار کنیم به دادگاهها و به سپاهیها بگوییم باید مراقب آنان باشند. این مراقبت که میگویید کم کم در هر شهری یک سپاهی برای نماینده پرونده بسازد، یک سپاهی ممکن است یک شکایت از دست نماینده بکند که با چه کسی ملاقات کرده و ضد انقلاب است و ضدّ ولی فقیه است و از این چیزها و جنگ و دعوا توی کشور درست کنیم. من نمیدانم در این شرایط حساس آقایان چرا اینها را ملاحظه نمیکنند در این شرایط این جور مطرح میکنند باید از خودشان پرسید. ما الآن از چهار طرف در محاصره آمریکا واقع شده، ایم از افغانستان و ترکیه و عراق و خلیج فارس. آزادی مشروع مانع فرار مغزها ] یکی از اساتید: همانگونه که آقای کدیور اشاره فرمودند فرار مغزها شدت پیدا کرده و واقعیت هم دارد و این از نظر جامعه امری ناپسند است یک استاد دانشگاه که به کشور دیگر میرود برخلاف آن ارزشهایی که در کشورش هست دست به این اقدام میزند؛ ولی اگر ریشه یابی شود علت هایی که باعث میشود فرد دانشگاهی کشور خودش را رها کند، حق را باید به او داد؛ چون وقتی میبیند که در کشورش از هر نظر مورد تحقیر قرار میگیرد و علمی که دارد نمیتواند به درستی از آن استفاده کند امنیت لازم را ندارد تا ارزشیابیهایی را که جزو شاخههای کارش هست در محیط دانشگاه انجام دهد، در مجموع فکر میکنم شاید کار مناسبی دارد انجام میدهد، چون عمر محدود است، اگر بخواهد بماند و منتظر باشد که بالاخره در آینده چه اتفاقی میافتد آن فرصت اندکی که دارد و میخواهد از آنچه یاد گرفته استفاده کند از دست میدهد؛ پس باید از نظر فرهنگی کاری کنیم که این امر ناپسندی تلقی نشود، فردی که رفته است باید به او حق داد و باید در این مورد بررسی شود و کار تحقیقاتی صورت گیرد. آیتالله منتظری: بله و من این را هم اضافه میکنم که الحمدلله کشور ما در منطقهٔ وسط و معتدل قرار گرفته است مغزهای معتدل و متوسط در خاورمیانه است.
دیدار جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاهها ... ۱۱ خارجی ها از مغزهای ایرانی و امثال آن استقبال میکنند چون مغزهای متفکری هستند و نوعاً کارها به دست اینها خواهد افتاد. وقتی اساتید این معنی را دیدند میروند قطعاً باید کاری کرد که شوق پیدا کنند و در کشور بمانند. آقای احمد قابل اصل تبادل سرمایه های انسانی مثل سرمایه های اقتصادی نباید مذموم باشد؛ اصلا رفتن سرمایه های انسانی اگر به این قصد باشد که یک هجرتی باشد و بروند آنجا به قصد اینکه یک روزی، برگردند نباید یک سره منفی به آن نگاه کرد. آیتالله منتظری به نظر من در رابطه با فرار مغزها البته کمبود امکانات رفاهی مؤثر است ولی بیشتر برخوردهای سیاسی با آنان سبب فرار می.شود. برخی انتظار دارند یک نفر متخصص و کارشناس در یک رشته تملق گو، باشد برخلاف عقیده اش حرف، بزند حق نداشته باشد در دانشگاه نظرش را بگوید با او برخورد میشود اینها بیشتر مؤثر است؛ یعنی آزادی سیاسی که ندارند بیشتر سبب فرار آنان میشود. نبود امکانات رفاهی هم مؤثر است لیکن انسان بما هو انسان و دانشمندان آزادی میخواهند که بتوانند افکارشان را عرضه بدارند باید کاری کرد که دانشمندان و نخبگان جامعه و به طور کلی محافل علمی یک نحو استقلال و آزادی سیاسی داشته باشند تا بتوانند در پیشرفت علمی جامعه و کشور نقش اساسی ایفا نمایند. گوینده دیگر: بحرانی که در سالهای اخیر در کشور ما اتفاق افتاده است بحران عقلانیت است و این باعث شده است مردم و بخصوص نسل جوان ما نسبت به آینده خوشبین نباشند، عامل بحران عقلانیت بخصوص پس از پیروزی انقلاب در برخی جاها متأسفانه صورت گرفته است. آیتالله منتظری: نوع اشکالات پیش آمده به واسطهٔ این است که ما با طبقات مختلف برخوردهای سیاسی میکنیم در دنیای امروز نمیتوان گفت مردم نباید در سیاست دخالت کنند و مشغول کار خودشان باشند همه انسانها بخصوص انسان
درس خوانده در عرض افکار و نظریات خود آزادی میخواهد؛ وقتی آزادی افراد را بگیریم آنها قهراً فرار میکنند. حیوانات هم که در قفس باشند میخواهند از قفس فرار کنند؛ باید یک کاری کرد که مردم آزادی داشته باشند، البته آزادی مشروع. [لزوم تشکل مردم عراق ] گوینده دیگر شما یک بیانیه صادر کردید و موضع مردم عراق را بی طرفی معرفی کردید، این از نظر عینی قابل تصور نبود. آیتالله منتظری یعنی مردم خودشان متشکل باشند و تعیین حکومت کنند نه این که آمریکا برایشان تشکیل حکومت دهد. گوینده این بی طرفی در رابطه با زمان جنگ تناسب نداشت. آیتالله منتظری: پس چکار کنند بیایند از آمریکاییهای مهاجم استقبال کنند؟ این که درست نیست خودشان باید متشکل شوند و حاکم مشخص کنند، نه صدام و نه آمریکا. سلاحهای کشنده را خود آمریکا و انگلیس و دیگران به صدام دادند و الآن روی آنها معرکه گرفته اند. ۱۳۸۲/۲/۱۲ دفتر آیتالله العظمی منتظری
دیدار اعضای شورای عالی فراکسیون و دبیران استانهای حزب همبستگی ۱۳۸۲/۳/۲۲ بسمه تعالی) * همۀ افراد جامعه حق انتقاد حتی نسبت به بالاترین مقام کشور را دارند. * نمایندگان مجلس منتخب ملت هستند و کسی حق تعرض و محدود کردن آنان را ندارد. احزاب بایستی در مسیر دفاع از حقوق مردم استقامت کنند. اعضای شورای عالی فراکسیون و دبیران استانهای حزب همبستگی ایران اسلامی در روز ۱۳۸۲/۳/۲۲ با فقیه عالیقدر دیدار و گفتگو کردند. در ابتدای این دیدار آقای مهندس اصغر زاده دبیرکل حزب، ضمن تشکر و ابراز خرسندی از شکسته شدن حصر آیتالله منتظری و تأکید بر تأثیرگذاری ایشان بر تحولات فقهی و حوادث سیاسی کشور قبل و پس از انقلاب، دوران حصر ایشان را درد آور و رنج آور توصیف کرد و گفت: حزب همبستگی یکی از احزاب اصلاح طلب است که تلاش دارد با تأکید بر مردم سالاری توأم با دین راهکارهای مؤثر در عبور از بن بست های موجود را ارائه نماید؛ و فراکسیون حزب همبستگی چه در عرصۀ مجلس و چه در مطبوعات تلاش کرده است روشهای اصلاح طلبانه جدیدی در نظر بگیرد تا بتوان بر مشکلات غلبه کرد. از مراجع تقلید به عنوان استوانه های مهم در جامعه میخواهیم که با دقت نظرهایی که دارند برای عبور از بن بست ها و بحرانها که واقعاً مشکلات جدی
را در فراروی داریم - بفرمایند چه راههایی را باید پیمود و با دقت نظر و تجربیات جنابعالی و رهنمودهای شما میتوانیم در راهی که پیش گرفته ایم هرچه بیشتر موفق باشیم. تحزب و تشکل وظیفه شرعی است ] سپس آیتالله العظمی منتظری ضمن خیر مقدم و ابراز تشکر از فعالیتهای حزب همبستگی و سپاس از تلاشهای آنان با تأکید بر ضرورت تحزب و تشکلهای مردمی در جهان امروز فرمودند: همانگونه که قبلاً نیز در برخی از نوشته های اینجانب بیان شده است مسأله تحزب در کشور ما هنوز جا نیفتاده است و مردم به اهمیت آن پی نبرده اند، بلکه گاهی حملاتی نیز نسبت به آن انجام میشود باید کاری کرد که اصل تحزب و تشکل به عنوان یک وظیفه شرعی مورد توجه واقع شود. در سوره توبه در قرآن کریم میخوانیم (والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولیاء بعض یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر (همه) مردهای مؤمن و همه زنهای مؤمن بر یکدیگر ولایت دارند در حدی که امر به معروف و نهی از منکر کنند الف و لام برای استغراق و عموم است. «ولایت» به معنای دوستی نیست بلکه حکایت از یک نحو سلطه و اختیار میکند، ولایت طبیعتی است دارای مراتب همۀ مؤمنین و مؤمنات در حد امر به معروف و نهی از منکر نسبت به یکدیگر ولی و صاحب اختیارند و حتی «مؤمنات» نیز صریحاً در آیه ذکر شده است. حق انتقاد برای همه ] همه افراد جامعه چه دانشمندان و فرهیختگان و چه مردم عادی میتوانند و حق دارند نسبت به یکدیگر تذکر داده و انتقاد نمایند طرف انتقاد فرد عادی باشد یا رهبر جامعه و کشور امربه معروف و نهی از منکر منحصر در مسائل جزئی جامعه نیست.
دیدار اعضای شورای عالی، فراکسیون و دبیران استانهای حزب همبستگی ۵ ۱۲۳ ارشاد و انتقاد از حاکمان و متصدیان امور و جلوگیری از تعدیات و ظلمها و تضییع حقوق مردم و رعایت نکردن قوانین از مصادیق بارز امر به معروف و نهی از منکر است و برای انجام این فریضه الهی بهترین وسیله و مقدمه ایجاد تشکل و سازماندهی است و در حقیقت تحزب و تشکّل به عنوان مقدمه برای انجام این فریضه عقلاً و شرعاً واجب است. هنگامی که مولا امیرالمؤمنین با این که به اعتقاد ما دارای مقام عصمت میباشند الان از انتقاد استقبال میکنند چنان که در خطبه ۲۱۶ نهج البلاغه میخوانیم: «فلا تکفّوا عن مقالة بحق أو مشورة بعدل فإنی لست فی نفسی بفوق أن أخطئ، و لا آمن ذلک من فعلی إلا أن یکفی «الله» از گفتار حق و مشورت عادلانه ابا نکنید، زیرا من ذاتاً فوق خطا نیستم و از آن در امان نمیباشم مگر این که خدا کفایت کند تکلیف دیگران در این زمینه روشن است. شخص غیر معصوم طبعاً اشتباه و خطا دارد و از تذکر و انتقاد صحیح بی نیاز نیست. نامه ای که ۱۳۵ نفر از نمایندگان ملت آن را محترمانه نگاشته و امضاء کرده اند جزء حقوق و وظایف نمایندگی آنان بوده است ولی متأسفانه بدون رعایت ساز و کار قانونی از انتشار آن جلوگیری میشود و حتی مصوبه شورای عالی امنیت ملی در کار نبوده است بلکه یک فرد دستور میدهد این میشود استبداد و عمل خودسرانه» در برابر نمایندگان منتخب ملت جای تعجب است نامه ای که مضمون آن در دنیا منعکس میشود در خود کشور سانسور میگردد و از سوی دیگر نیروهای سازمان یافته با شگردهای مختلف به توهین و تضعیف نمایندگان پرداخته اند. در صورتی که مسئولین ذی ربط باید جلوی این قبیل اقدامات غیرقانونی را بگیرند. مثل این که برخی بنا دارند با ایجاد بحران در جامعه به حاکمیت خود ادامه دهند. لزوم تمکین به رأی و نظر مردم و نمایندگان آنان] آیتالله العظمی منتظری راه برون رفت از انسداد، سیاسی، استبداد و بحرانها را