کتابها ‹ دیدگاهها - جلد دوم ‹ بخش ۴
دیدگاهها - جلد دوم
بخش ۴ از ۱۲تمکین به رأی و نظر مردم و نمایندگان آنان ارزیابی کرده خطاب به حضار فرمودند: در طریق احقاق حقوق مردم و ادای وظیفه هیچگاه ناامید نشده استقامت پیشه کنید، فشارهای مخالفان را تحمّل و در صورت اهانت از سوی آنان شما با اخلاق خوش برخورد کنید و از خدا بخواهید در راه ادای وظیفه همگی روسفید باشیم. ایشان در پایان فرمودند: در قانون اساسی ما اصول متعددی وجود دارد و نمیتوان به اصل ولایت فقیه نگاه ویژه داشت اما دیگر اصول و از جمله حقوق ملت و نمایندگان را به هیچ انگاشت و به آنها عمل نکرد یا آنها را زیر پا گذاشت حکومت ما جمهوری اسلامی است نه حکومت فردی. والسلام. ۱۳۸۲/۳/۲۲ دفتر آیتالله العظمی منتظری
۱۳۸۲/۴/۶ (۲۳) پاسخ به پرسشهای مجمع نمایندگان اهل سنّت حضرت آیتالله منتظری دامت افاضاته بسمه تعالی با عرض سلام و آرزوی طول عمر با عزت در خدمت به اسلام و مسلمین احتراماً نظر به دیدگاههای محترم جنابعالی در ارتباط با اهمیت وحدت مسلمین و لزوم رعایت حقوق همه فرق و مذاهب اسلامی در آزادی انجام آداب و مناسک، همچنانکه مستحضر هستید بخش عظیمی از ساکنان مناطق مرزی کشورمان را هموطنان اهل سنّت تشکیل میدهند که در مقاطع حساس خالصانه از ارزشهای ملی و دینی این مرز و بوم دفاع کرده اند ولی متأسفانه گاهی برخوردها و رفتارهایی از سوی برخی از افراد مسئول صورت میگیرد که موجب تزلزل و یا تضعیف برادری اسلامی میگردد هر چند لازم بود که قبل از این باب گفتگو و استفتا گشوده میشد ولی از باب مسئولیت و ادای دین نسبت به موکلین فرصت را غنیمت دانسته و از حضرتعالی استدعا داریم دیدگاههای خود را در زمینهٔ سؤالات ذیل بیان فرمائید: ۱ - استفاده از هموطنان متخصص و شایسته اهل سنت در مناصب و مقامات کشوری همچون معاون رئیس جمهور، وزارت معاونت وزیر استانداری، سفیر و هیئت رئیسه مجلس آیا برخلاف مصالح دین و کشور و یا منافی اصول فقهی شیعه میباشد یا خیر؟ ۲ با توجه به حضور جمع کثیری از هموطنان اهل سنت در تهران متأسفانه از داشتن مسجد و محلی برای انجام مراسم مذهبی محرومند و مجبورند در مدارس و سفارتخانه های کشورهای خارجی به ادای فرایض بپردازند که موجب وهن نظام و کشور است؛ در حالی که هموطنان مسیحی، یهودی و زرتشتی دارای اماکن مذهبی خاص خود بوده و در مناطق سنّی نشین برادران اهل تشیع
O ۱۲۶ دارای مسجد و حسینیه میباشند و مراسم مذهبی را انجام میدهند با این وصف آیا مخالفت با تأسیس مسجد اهل سنت در تهران توجیهی دارد؟ بنا به یک سنت دیرینه علمای دین بویژه در حوزه های شیعه با دخالت حکومت در امور حوزه ها مخالف بوده اند ولی متأسفانه مرکزی به نام مرکز بزرگ اسلامی در کردستان با دخالتهای خود در عزل و نصب ائمه جمعه و جماعات و مدرسین مدارس دینی موجب بی تفاوتی و رکود فعالیتهای دینی در منطقه شده که در نتیجه شیوع افکار ضد دینی را در پی داشته و سبب بدبینی به نظام و تفرقه بین مسلمین میگردد و شائبه تضعیف مذهب اهل سنت توسط حکومت را در اذهان ایجاد کرده است. با این وصف آیا اگر یک روحانی اهل سنت در رأس چنین مراکزی قرار گیرد به نفع اسلام و مسلمین نیست و یا سرپرستی مدارس مذهبی اهل سنت توسط روحانیت شیعه موجب بدبینی فریقین نمیگردد؟ بسم الله الرحمن الرحیم با تشکر مجمع نمایندگان اهل سنت پس از سلام و تحیت و آرزوی موفقیت آقایان محترم در راه خدمت به اسلام عزیز و کشور. ج ۱ اگر شخص دارای امانت و تقوا و توانایی باشد هیچ منع قانونی و شرعی در کار نیست بلکه با لحاظ فراز من أنفسهم در آیه شریفه: لقد من الله علی المؤمنین إذ بعث فیهم رسولاً من انفسهم بجاست کسی که از ناحیه دولت مرکزی برای پستی در منطقه سنی نشین منصوب میگردد از خود آنان باشد تا با زبان و فرهنگ آنان آشنا و به نیازهای آنان کاملاً واقف باشد. - ج ۲ داشتن مسجد حق همۀ مسلمانان است منتها از قدیم این موضوع در ذهن اینجانب خلجان داشت که با وجود افراد نادان و تند و تیز قابل تحریک، ممکن است آنان هر روز مخفیانه دست به نوشتن شعارهایی علیه خلفا در مسجد مذکور بزنند و
پاسخ به پرسشهای مجمع نمایندگان اهل سنت - مسجد به کانون نزاع و اختلاف مبدل گردد. برای این موضوع باید فکری کرد. ج ۳ در این مسأله حق با شماست دخالت حاکمیت در امور حوزه ها و مساجد اهل سنّت کار درستی نیست امور اعتقادی و صنفی اهل سنّت و اداره حوزه های آنان باید به خود آنان محول گردد و حکومت جنبۀ مشاورت و حمایت داشته باشد. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۴/۶ قم المقدسة حسینعلی منتظری
۱۳۸۲/۴/۷ (۲۴) دیدار اعضای انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی اصفهان بسم الله الرحمن الرحیم صلی الله علیه در حکومت پیامبر و حضرت امیر حتی یک مورد هم زندانی سیاسی وجود نداشت. معنای سیاسی بودن دانشگاهها این است که دانشجویان بتوانند مستقلاً در مسائل کشور اظهار نظر یا انتقاد نمایند. رجاله بازیها و تحریک افرادی خاص برای ضرب و شتم دانشجویان و انتقادکنندگان علاوه بر سلب آزادی از مردم موجب سلب امنیت اقتصادی نیز میشود. به مناسبت سالگرد فاجعۀ هفتم تیر روز گذشته اعضای انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی اصفهان با آیتالله العظمی منتظری دیدار کردند. مقصود از اصلاحات ] در این دیدار پس از اشاره اعضای انجمن اسلامی به اوضاع جاری کشور و برخورد غیر عادلانه با دانشجویان منتقد و نیز با اشاره به خطرات خارجی و دخالت اجانب در کشور و کسب تکلیف نسبت به وظیفه شرعی، آیتالله منتظری طی سخنانی ضمن اشاره به حادثه هفتم تیر و شهادت تعدادی از بزرگان کشور و نیز ضمن تقدیر از انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی اصفهان و دیگر دانشجویان عزیز که نسبت به مسائل کشور احساس وظیفه نموده و مینمایند اظهار داشتند با این که به قول معروف «لا رأی لمن لا یطاع یعنی وقتی به حرف کسی توجه نشود
دیدار اعضای انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی اصفهان اظهار نظر او فایده ای ندارد ولی من از باب تذکر و خیرخواهی عرض میکنم هدف ما و مردم از این انقلاب تحقق همان شعارهای معروف آن بود یعنی: استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی؛ وگرنه از نظر اقتصادی با فروش نفت زیاد با اینکه چپاول هم میشد وضع مردم خیلی بد نبود؛ اما با این حال چون به افکار و آرای مردم اعتنایی نمیشد و مثلاً در انتخاباتهای صوری و ظاهری اسامی کسانی را که حکومت میخواست از صندوقها بیرون میآوردند و مردم آزادی اظهارنظر نداشتند دست به انقلاب و تغییر رژیم شاه زدند و مقصود از کلمه «اصلاحات» هم چیز تازه ای نیست، بلکه برگشت به همان شعارهای اولیه و پیاده کردن آنها و وفا به وعده هایی است که داده شده. استقلال که در شعار مردم بود به این معنی است که هیچ کشور خارجی در مقدرات کشور دخالت نکند، و آزادی به این معناست که مردم و بخصوص نخبگان جامعه اعم از دانشگاهی و روحانی و دیگران در اظهار نظر در مسائل کشور آزاد باشند، زیرا کشور متعلق به همۀ مردم است و همه نسبت به مسائل آن حق اظهار نظر دارند. آزادی که گفته میشود به این معناست نه این که در فساد و فحشا و ایجاد هرج و مرج کسی آزاد باشد چنین آزادی را کسی نمیگوید. و معنای جمهوری اسلامی نیز این است که حکومت متکی بر خواسته ها و آرای جمهور مردم یعنی اکثریت و مطابق با موازین اسلامی باشد حاکمیتی که اکثریت قاطع مردم پشتیبان آن نباشند ثبات و دوام نخواهد داشت. حق انتقاد برای همه ] در همین رابطه معظم له با اشاره به نامه اخیر ۱۳۵ نفر از نمایندگان مردم یادآور شدند: چرا باید در مورد نامه ای که نمایندگان مردم محترمانه و بدون توهین نوشته اند این طور برخورد شود و در بعضی شهرها علیه امضاء کنندگان جوسازی نمایند و
حتی ائمه جمعه را مجبور سازند که علیه آنان صحبت کنند؟ اینگونه برخوردها تناسبی با جمهوریت و اسلامیت نظام ندارد زیرا معنای جمهوریت این است که مردم و نمایندگان آنان حق داشته باشند نظریات انتقادی خود را به هر مقامی منتقل نمایند. شما خطبهٔ ۲۱۶ نهج البلاغه را ملاحظه کنید حضرت امیر با این که به نظر ما دارای مقام عصمت بودند با این حال در این خطبه به مردم میفرمایند: ... از سخن و انتقاد به حق و مشورت و نظر عادلانه دریغ نکنید، زیرا من - برحسب ذات بالاتر از خطا نیستم و از خطا در عمل ایمن نخواهم بود مگر این که خداوند مرا کفایت نماید و از خطا حفظ کند. تحمل نظرات مردم مانع طمع دشمنان ] ایشان با اشاره به خطر رجاله بازیها که علاوه بر سلب آزادی از مردم موجب سلب امنیت از سرمایه گذاری داخلی و خارجی شده است و نیز تحریک و فرستادن افرادی برای تخریب و انجام ضرب و شتم و توهین به افراد انتقاد کننده آنگونه که در جاهای زیادی نسبت به دانشجویان و سخنرانان و در گذشته با بیت و حسینیه ایشان به همین شکل انجام شد و وسائل و کتابهای موجود در آنها شکسته و پاره و یا به غارت برده شد - یادآور شدند اگر مسئولین میخواهند آمریکا و انگلستان در کشور طمع نکنند راهی جز تحمل نظرات مردم و انتقادهای افراد و نخبگان کشور ندارند در این کشور علاوه بر چند نفر که در رأس امور هستند افراد دیگری که دارای نظر و فکر هستند نیز وجود دارند، چرا از فکر و نظر آنان برای مصالح کشور استفاده نمیکنند؟ در غیر این صورت همان خطراتی که برای عراق و افغانستان پیش آمد برای کشور ما نیز خدای ناکرده پیش خواهد آمد، زیرا علت اصلی طمع دشمنان فاصله بین حاکمیت و مردم و خفقان و
دیدار اعضای انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی اصفهان ۱۲ نارضایتی مردم و بی اعتنایی به خواسته های آنان و تذکرات نخبگان کشور و علما و مراجع میباشد. بازداشتهای سیاسی از نظر اسلام معنا ندارد ] ایشان با اشاره به برخورد اخیر با دانشجویان و نخبگان منتقد و بازداشت تعداد زیادی از آنان اظهار داشتند العالم در زمان پیامبر و حضرت امیر حتی در یک مورد هم زندانی سیاسی که کسی را به خاطر اظهار نظر و انتقاد از حاکمیت دستگیر و محاکمه کرده باشند وجود ندارد. حضرت امیران در مورد خوارج نظیر ابن کواء و دیگران با این که علیه آن حضرت صحبتهای تندی میکردند و حتی وقتی به آن حضرت گزارش رسید که خریت بن راشد افرادی را برای مبارزه با حکومت آماده کرده است آن حضرت به کسانی که اصرار داشتند آنان را بازداشت و زندانی نمایند فرمودند: در این صورت ما زندانها را از آنان پر کرده ایم. معنای سیاسی بودن دانشگاهها ] ایشان در مورد انتقادات اساتید و دانشجویان یادآور شدند از طرفی آقایان میگویند «دانشگاهها باید سیاسی شود و از طرف دیگر با دانشجویان منتقد اینگونه برخورد میکنند معنای سیاسی بودن دانشگاهها این نیست که هرچه مسئولین میگویند دانشجویان و اساتید چشم بسته و کورکورانه بپذیرند و از خودشان هیچ اظهار نظری، ننمایند بلکه معنای صحیح سیاسی بودن دانشگاهها این است که اساتید و دانشجویان که جزو نخبگان جامعه هستند بدون ترس از محرومیت و بازداشت و ضرب و شتم و توهین بتوانند در مسائل کشور و نسبت به مصالح آن نظریات خود را مستقلاً اظهار نمایند.
در همین رابطه آیتالله العظمی منتظری تأکید کردند دانشجویان نیز باید کاملاً آگاه باشند که جریانات مشکوک از آنان سوء استفاده نکنند و خواسته ها و مطالبات حق آنان را لوث ننمایند. ۱۳۸۲/۴/۷ دفتر آیتالله العظمی منتظری
پاسخ به سؤال دانشجویان پیرامون هجوم به خوابگاههای دانشجویی ۱۳۸۲/۴/۸ بسمه تعالی محضر مبارک فقیه عالیقدر حضرت آیتالله منتظری دامت برکاته همانگونه که مستحضر هستید پس از آن که در وقایع ۱۸ تیرماه ۱۳۷۸ که جنبش دانشجویی با مقاومت غیرقانونی دستگاههای نظامی و امنیتی و گروههای فشار مواجه شد، هر روز بر روند سرکوب و خشونت علیه دانشجویان افزوده میشود و در این چند سال دانشجویان هزینه های گزافی برای دفاع از حقوق شهروندی خود و ملت ایران پرداخت کرده اند این هزینه ها ادامه داشته و دارد تا این که در چند هفته اخیر گروههای خودسر با اتهامات واهی و یا حتی بدون هیچگونه اتهامی به سرکوب دانشجویانی پرداخته اند که به فضای بسته سیاسی موجود اعتراض دارند. در این وقایع نیروهای رسمی و غیر رسمی نظام به ضرب و شتم دانشجویان در محیطهای دانشگاهی و خوابگاهی پرداخته اند و در این میان دستگاههای امنیتی و قضایی به جای مجازات عوامل سرکوبگر و اغتشاشگر، به ربودن بازداشت و زندانی کردن دانشجویانی میپردازند که اکثراً سعی در هدایت جنبش دانشجویی به سمت خردورزی و عقلانیت داشته اند. متأسفانه در قبال این جریانات گروههای سیاسی اصلاح طلب و مسئولین کشور به دلیل ترس واهمۀ بیجا نه تنها در این وقایع از دانشجویان مظلوم دفاع نمیکنند بلکه مقصر اصلی را خود دانشجویان دانسته و هر اعتراض صنفی، مدنی و سیاسی را یا به خارج از کشور و یا به نیروهای مقابل سیاسی منسوب میدانند اما دانشجویان و قشر فرهیخته و فرهنگی ایران که حضرتعالی را به عنوان فقیهی شجاع و مبارزی دلسوز در میهن عزیزمان میشناسند از سکوت معظم له تعجب کرده و خواهان عکس العمل حضرتعالی در قبال بی حرمتی به علم و دانش و سرکوب جنبش دانشجویی هستند.
بی گمان عکس العمل قاطع آن فقیه عالیقدر در قبال این جریان بر زدودن غبار از چهره مقدس و منوّر اسلام تأثیری بسزا خواهد داشت. پنجم تیرماه ۱۳۸۲ جمعی از دانشجویان دانشگاههای تهران شهید بهشتی و علامه طباطبایی بسم الله الرحمن الرحیم دانشجویان عزیز؛ پس از سلام و تحیت هر انسان با وجدان و عاطفه اگر بشنود کسانی برای حفظ قدرت چند روزۀ خویش افراد ناآگاه و ساده لوح را بسیج مینمایند تا نخبگان و اساتید و دانشجویان عزیز را مورد شتم و ضرب و جرح قرار دهند، و به خوابگاههای دانشجویان و منازل بندگان خدا بریزند و از هیچ جنایتی نسبت به آنان و خانواده ها دریغ ننمایند و تذکر دهندگان و انتقاد کنندگان دلسوز را با وضع فجیع بازداشت و زندانی نمایند و آنان را به طور کلی از خانواده هایشان منقطع کنند، طبعاً با شنیدن این همه جنایات صددرصد متأثر میشود، بویژه اگر این همه جنایات به نام اسلام عزیز انجام شود و در نتیجه چهره نورانی اسلام که دین رحمت و منطق است مشوه و خشونت بار نشان داده شود. متأسفانه فرصتهای زیادی برای اصلاح امور و برگشت به شعارهای آغاز انقلاب وجود داشت که در اثر جناح بندیهای بی اساس از دست داده شد و امروز کشور با بحرانهای عجیب مواجه شده است. خداوند إن شاء الله به همۀ ما تنبه و بیداری و تدبیر عاقلانه در این شرایط حساس عنایت فرماید. والسلام علیکم و رحمة الله. ۱۳۸۲/۴/۸ قم المقدسة - حسینعلی منتظری
۱۳۸۲/۴/۲۲ (۲۶) دیدار اعضای انجمن اسلامی دانشگاه تبریز بسم الله الرحمن الرحیم واقعهٔ ۲۰ تیر دانشگاه تبریز تحت الشعاع ۱۸ تیر تهران قرار گرفت و به دانشجویان تبریز بیشتر ظلم شد. * آقایان حاضرند با آمریکا تفاهم کنند اما حاضر به تمکین در برابر رأی و خواسته ملت خویش نیستند. هیچگاه دانشجویان نمیگویند ما اسلام را نمیخواهیم. جمعی از اعضای انجمن اسلامی دانشگاه تبریز در سالگرد فجایع ۲۰ تیر ۱۳۷۸ دانشگاه تبریز - با آیتالله العظمی منتظری دیدار کردند در آغاز این دیدار نماینده دانشجویان ضمن تشریح وقایع ۲۰ تیر دانشگاه تبریز آن را فجیع تر از وقایع دانشگاه تهران توصیف کرده و گفت در آن روز نیروهای غیر رسمی مسلح با تیر مستقیم دانشجویان را مورد حمله قرار دادند و طی این حملات ۲۶۰ نفر دستگیر و برای آنان پرونده تشکیل شد که برخی از آنها به ۳ ماه تا ۹ سال زندان محکوم شدند. متأسفانه حوادث دانشگاه تبریز مورد بایکوت و سانسور خبری قرار گرفت و با گذشت چند سال هنوز واقعیات مشخص نشده و به تحریف آن میپردازند. حق اظهار نظر آزادانه برای همه ] سپس فقیه عالیقدر ضمن خوشامدگویی و تأکید بر مظلومیت دانشجویان تبریز و لزوم حضور دانشگاهیان در صحنه های سیاسی فرمودند:
این که گفته میشود دانشجویان و دانشگاهها باید سیاسی باشند به این معناست که آنان بتوانند آزادانه اظهار نظر کرده و مطالبات خویش را مطرح نمایند، گویا نظر برخی مسئولان سطح بالا از سیاسی بودن دانشگاهها تأیید نظرات حاکمان و پیروی کورکورانه از آنهاست؛ وگرنه معنا ندارد دانشجو را سیاسی بدانیم و از سوی دیگر پس از اظهار نظر مخالف با آنان برخورد تند و خشن نمائیم؛ و بالاتر از آن نمایندگان مجلس اند که پس از تذکرات محترمانه با حملات سازماندهی شده چه از سوی امامان جمعه و چه از سوی گروههای فشار مواجه میشوند و با مجلسی که امام آن را در رأس امور میدانستند این طور برخورد میشود. معنای جمهوری اسلامی ] ایشان معنای جمهوری اسلامی را حکومت اکثریت مردم بر اساس موازین اسلام دانستند و فرمودند: صلی ال علی اگر استاد دانشگاه دانشجو، مردم عادی و من طلبه حق اظهار نظر نداشته باشیم و حرفها مورد سانسور قرار گیرد دیگر چه معنایی برای جمهوریت متصور است؟ حکومت فردی با دیدگاههای انحصاری علاوه بر این که عقلاً و شرعاً محکوم است در دنیای امروز قابل دوام نیست. با این که پیامبراکرم مورد خطاب آیه شریفه النبی أولی بالمؤمنین من أنفسهم بودند با این حال ایشان برای تشکیل حکومت قبل از هر چیز با بیعت قبایل و عشایر متصدی امر حکومت شدند، چون در آن زمان عشیره» جایگاه یک حزب مردمی را داشت و رئیس عشیره اگر با فردی بیعت میکرد به منزله بیعت تمام قبیله بود بنابراین حکومت پیامبر صلی الله علیه وسلم کاملاً مردمی و با رضایت آنها تشکیل شد. پس از ایشان حضرت امیر الان هم حکومت ظاهری را پس از بیعت و خواست مردم تشکیل داده و حاکمیت ایشان ناشی از خواست و رأی مردم بود. ایشان با اینکه به اعتقاد ما معصوم بودند از تذکرات و انتقادات مردمی استقبال میکردند. در خطبهٔ ۲۱۶ نهج البلاغه میخوانیم: «فلا تکفّوا عن مقالة بحق أو مشورة بعدل فإنّی لست
دیدار اعضای انجمن اسلامی دانشگاه تبریز فی نفسی بفوق أن أخطئ و لا آمن ذلک من فعلی إلا أن یکفی «الله» یعنی: ابا نکنید از گفتار حق و مشورت به، عدالت زیرا من ذاتاً اینگونه نیستم که مصون و ایمن از خطا باشم مگر این که خدا مرا کفایت کند. در اسلام زندانی سیاسی نداریم ] پیامبر و امام علی هیچگاه محاکمه، بازداشت و زندانی سیاسی نداشتند و با مخالفان سیاسی خود برخورد قهرآمیز نکردند به عنوان نمونه خریت بن راشد را که از سران خوارج بود و علیه آن حضرت تبلیغ میکرد زندانی نکرد و هنگامی که در این رابطه به ایشان اعتراض شد فرمودند: در این صورت باید زندانها را پر کنیم. و عبدالله بن کواء که او نیز از سران خوارج بود و علیه ایشان حتی در نماز شعار میداد مورد تعرض قرار نگرفت و مابقی خوارج پس از فروکش کردن آتش جنگ نه حقوقشان از بیت المال قطع شد و نه آزادیهای دیگر آنان سلب گردید. پشتوانه قوی مردمی مانع از تجاوز بیگانگان ] ایشان ضمن حساس شمردن وضعیت فعلی کشور فرمودند: متأسفانه شاهدیم که آقایان حاضرند محرمانه برای مذاکره با آمریکا به آن سوی مرزها افرادی را گسیل دارند اما حاضر نیستند با ملت خود سازش کرده و به رأی آنها تمکین نمایند اگر آنها از آمریکا هراس دارند باید به خواست مردم خود تن دهند تا از پشتیبانی آنها بهره مند شوند، آن وقت است که آمریکا نمیتواند با حکومتی که دارای پشتوانه قوی مردمی باشد درافتد. مفسران دین محدود در چند نفر خاص نیستند ] ایشان ضمن سفارش دانشجویان به صبر تحمل و پافشاری در راه اهداف خود به وسیلهٔ راههای قانونی و عاری از خشونت و اهانت فرمودند:
هیچگاه دانشجویان ما حاضر نیستند از اسلام رویگردان شده و کفر را بپذیرند، ولی درک اسلام در انحصار دو سه نفر نیست دیگران هم اسلام را میفهمند؛ و نمیتوان مفسران دین را محدود در چند نفر خاص کرد. ایشان در پایان فرمودند سلام گرم مرا به تمامی دانشجویان تبریز برسانید و از طرف من بگوئید اگر فرضاً عملکرد من آخوند و برخی مدعیان حکومت دینی و اسلام غلط و اشتباه باشد، شما از دین، خدا، قرآن پیامبر و ائمه الا قهر نکنید مبادا به واسطهٔ اشتباهات برخی از ما به خدا و موازین اسلامی بدبین شوید. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. دین ۱۳۸۲/۴/۲۲ دفتر آیتالله العظمی منتظری
۱۳۸۲/۵/۱۰ (((۲۷) دیدار جمعی از دانشجویان دانشگاه شهید رجایی تهران و جمعی از فعالان سیاسی صومعه سرا و فومنات استان گیلان نیست. بسم الله الرحمن الرحیم تمامی افراد جامعه موظف اند یکدیگر را به حق و صبر سفارش نمایند. این تلقی از ولایت فقیه که ولی فقیه عقل کل باشد و دیگران هیچ مورد قبول وظیفۀ شورای نگهبان ممانعت از ورود کاندیداهای تحمیلی از سوی صاحبان قدرت به مجلس است نه نظارت استصوابی جمعی از دانشجویان دانشگاه شهید رجایی تهران و فعالان سیاسی صومعه سرا و فومنات استان گیلان با آیتالله العظمی منتظری دیدار و تبادل نظر کردند. ۶ در ابتدای این دیدار که در ایام شهادت حضرت زهرا صورت گرفت، آیتالله منتظری ضمن تسلیت شهادت حضرت زهرا، بر اساس برخی روایات وارده سوم جمادی الثانی را مصادف با شهادت آن حضرت دانسته و روایت ۹۵ روز پس از صلی الله علیه رحلت پیامبراکرم را در مورد سالروز شهادت تقویت کردند. [ تفسیر سورۂ عصر ] ایشان در ادامه ضمن قرائت سوره مبارکه «عصر» فرمودند: این که خداوند در این سوره مبارکه میفرماید «والعصر و به زمانه و تاریخ قسم
میخورد دارای اهمیت است چون خداوند به موضوعات کم اهمیت قسم نمیخورد. این خود تأکید بر مطالبی است که پس از قسم مذکور خواهد آمد. روزگار شاهد و گواه است به آنچه که در آیات دیگر این سوره است و آن این است که: إن الإنسان لفی خسر همه انسانها در خسران و زیانند آنها دائم در حال به هدر دادن عمر گرانمایه خود هستند. عمری که لحظه لحظه آن میتواند انسان را نجات دهد و با سرافرازی پا به عالم عقبی گذارد، توسط انسانها در گناه و محرمات و یا اعمال و رفتار لغو و بیهوده صرف میشود در میان انسانها طاغوتها و قدرتمندانی چون فرعونها، نمرودها، پادشاهان و سلاطین جور یکی پس از دیگری آمده اند و با صرف عمر خود شقاوت ابدی برای خود خریده اند إلا الذین آمنوا مگر کسانی که ایمان آوردند و معتقد شدند. البته نه اعتقاد به هر چیزی بلکه اعتقاد به حقایق عالم هستی چون خدا و توحید و قیامت و... که انسان اگر اهل اندیشه و تأمل باشد به آنها یقین پیدا میکند، و حتی اگر اعتقاد پیدا نکند حداقل احتمال آن را میدهد که خدا و قیامتی در کار باشد و چون از امور مهم است به چنین احتمالاتی صاحبان عقل و اندیشه ترتیب اثر میدهند. هم پس از آن میفرماید و عملوا الصالحات به دنبال ایمان و اعتقاد راسخ عمل صالح انجام میدهند لازمه اعتقاد و ایمان و گرایش به خدا و پیامبر و واقعیات عالم هستی عمل صالح، است انسان نمیتواند به خدا و پیامبر اعتقاد داشته باشد اما بر طبق دستورات آنان عمل نکند چون عمل بر طبق وظایف محوله از لوازم ایمان است. تا اینجا مربوط به اصلاح خویش است. آنگاه که انسان به اصلاح خویش پرداخت باید نسبت به جامعه هم بی تفاوت نباشد بر این اساس میفرماید: «و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر یکدیگر را به حق سفارش کرده که به حق عمل نموده و از آن دفاع نمایند، و یکدیگر را به صبر و بردباری در برابر مشکلات سفارش کنند. خداوند به پیامبرش خطاب میکند فاستقم کما امرت و من تاب معک همانگونه که امر شده ای استقامت داشته باش و همچنین کسانی که با تو ایمان آورده اند.
دیدار جمعی از دانشجویان دانشگاه شهید رجایی تهران و . ۱۴۱ ۵ مسئولیت انسانها در قبال مسائل اجتماعی ] این دو جملۀ شریفه که میفرماید و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر معنایش این است که انسانها علاوه بر اصلاح خویش در قبال مسائل اجتماعی پیرامون خود نباید بی تفاوت باشند. هیچ یک از ما از خطا مصون نیستیم، و مثلاً من آخوند حق ندارم بگویم کسی نباید از من انتقاد کند. هنگامی که حضرت امیر با این که دارای عصمت میباشند میفرماید: «فلا تکفّوا عن مقالة بحق أو مشورة بعدل فإنی لست فی نفسی بفوق أن أخطئ و لا آمن ذلک من فعلی إلا أن یکفی «الله از سخن به حق و مشورت عادلانه دست برندارید اینگونه نیست که من ذاتاً فوق خطا باشم مگر این که خداوند مرا کفایت کند با این وصف چگونه برخی خود را عاری از خطا میدانند و به صرف انتقاد برآشفته شده و با انتقاد کنندگان برخوردهای تند و خشن چون احضار، زندان و محاکمه میکنند؟ البته باید توجه داشت که انتقاد نباید همراه با توهین و فحاشی باشد. اهانت و بدگویی نسبت به هیچ کس روا نیست و به علاوه نتیجه معکوس دارد. پاسخ به سؤالی مبنی بر علت اصلی برکناری ایشان از قائم مقامی رهبری ] در ادامه آیتالله منتظری در پاسخ به یکی از حضار که سؤالی مبنی بر علت اصلی برکناری ایشان از قائم مقام رهبری را مطرح کرده بود فرمودند: من تمام مناصب دنیا را اعتباری میدانم و به آنها هیچ علاقه ای نداشته و ندارم. علی الا هنگامی که کفش خویش را وصله میزدند و در برابر اعتراض ابن عباس قرار گرفتند فرمودند: این کفش پاره از امارت و حاکمیت بر شما برای من محبوبتر است؛ مگر این که بتوانم حقی را به پا دارم یا باطلی را برطرف نمایم. ایشان در این زمینه ادامه دادند: اصل انقلاب و از اهداف اصلی آن این بود که بتوانیم آزادانه انتقاد نمائیم و
تذکرات خویش را در حوزه های مختلف مطرح کنیم و در رژیم گذشته آنچه نبود آزادی بیان بود. پس از انقلاب هم من تذکراتی که به نظرم میرسید بیان میکردم و آن را وظیفه شرعی خویش میدانستم و نمیتوان پذیرفت که یک نفر خودش را عقل کل بداند و دیگران هیچ حقی نداشته باشند. امیدوارم آنان که امروز در رأس کار هستند کاری نکنند که مردم از اسلام جدا شوند و موجب بدبینی آنها به اصل دین گردند. نظریة ولایت مطلقه فقیه ] ایشان در پاسخ به سؤالی دربارۀ نظریهٔ ولایت مطلقه فقیه گفتند: من این قرائت و تلقی از ولایت فقیه را که ولی فقیه عقل کل باشد و بخواهد در حوزه های مختلف سیاسی اقتصادی و فرهنگی دخالت اجرایی داشته باشد قبول ندارم؛ در هر کاری باید به متخصص آن فن مراجعه کرد. فقیه از آن جهت که اسلام شناس است باید نظارت داشته باشد که عملی برخلاف اسلام صورت نگیرد، اما این که به طور مطلق ولایت داشته باشد چنین چیزی مورد قبول نیست؛ و من خود به بازنگری قانون اساسی رأی ندادم. دخالت شورای نگهبان در انتخابات ] ایشان در رابطه با دخالت شورای نگهبان در انتخابات گفتند چون در رژیم گذشته شاه و وزرا و استانداران و صاحبان قدرت در انتخاب نمایندگان دخالت میکردند تصویب اصل ۹۹ برای این بود که حق مردم رعایت شود و با نظارت آنها مبادا کاندیداهای تحمیلی وارد مجلس شوند. اما متأسفانه از چند دوره شورای نگهبان نظارت را استصوابی تفسیر کرد به این معنی که کاندیداها اوّلاً توسط اعضای شورا انتخاب و سپس مردم حق انتخاب داشته باشند. این امر کاملاً برخلاف منظور از تصویب اصل مزبور است. پس
دیدار جمعی از دانشجویان دانشگاه شهید رجایی تهران و . ۱۴۳ راهکار جهت فعالیتهای سیاسی ] آیتالله منتظری در پاسخ به سؤال یکی از حضار که خواستار بیان راهکاری جهت فعالیتهای سیاسی شده بود فرمودند: حرکتهای فردی در جامعه تأثیرگذار نیست باید جمعی حرکت کرد، بر این اساس همانگونه که بارها متذکر شده ام تحزب لازم است؛ و از باب مقدمه واجب امر به معروف و نهی از منکر در سطح وسیع تشکل و تحزب لازم است؛ افراد جامعه باید به طور تشکیلاتی در پی مطالبات خود برآیند. سفارش به علم اندوزی ] ایشان در پایان ضمن آرزوی توفیق و موفقیت برای حضار به دانشجویان سفارش کردند از علم اندوزی و تحصیل علم در عین دخالت در امور سیاسی و اجتماعی غافل نباشند؛ زیرا اگر افراد متعهد در تحصیل علم کوتاهی کنند خلا علمی را طبعاً افراد بی تفاوت پر میکنند. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۵/۱۰ دفتر آیتالله العظمی منتظری
۱۳۸۲/۵/۱۱ « ۲۸) دیدار خانواده دانشجویان زندانی و اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی بسم الله الرحمن الرحیم برخوردها و محاکمات سیاسی در کشور باعث ایجاد بحران در جامعه خواهد شد. * برخی بدون دوراندیشی موجب جدایی مردم از حکومت و نظام شده اند. * آنانی که در زندانند چون به اعتقاد خویش وظیفه خود را انجام داده اند احساس آرامش میکنند. خانوادهٔ دانشجویان زندانی آقایان سعید رضوی، فقیه عبدالله مؤمنی، مهدی امین زاده به همراه اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی تهران با آیتالله العظمی منتظری دیدار و گفتگو کردند. حق اظهار نظر برای همه ] در این دیدار پس از گزارش نمایندۀ آنان از نگرانی خانواده ها، آیتالله منتظری ضمن خوشامدگویی و اظهار همدردی با خانواده دانشجویان دربند فرمودند: برخی مسئولین رده بالای کشور بارها گفته اند دانشگاهیان و دانشجویان حق دارند در سیاست دخالت نمایند و دانشجو باید سیاسی باشد، از آن طرف اگر دانشجویان و اساتید دانشگاه و نخبگان جامعه از این حق استفاده کردند و در مسائل کشور اظهار نظر کردند بلافاصله با آنها برخورد میشود گویا نظر آقایان از سیاسی
ه ۱۴۵ دیدار خانواده دانشجویان زندانی و اعضای انجمن اسلامی دانشجویان .... بودن اقشار جامعه بویژه دانشجویان این است که آنان به تقلید کورکورانه پرداخته و هر آنچه را برخی مسئولان میگویند تأیید نمایند و از خود نظری نداشته باشند. جمهوریت و اسلامیت دو اصل اساسی برای نظام است جمهوری یعنی حکومت از آن مردم است و آنها میتوانند در هر حوزه و زمینه اظهار نظر کنند، چون کشور مال آنهاست. من یادم هست که در پاریس از مرحوم امام له سؤال شد آیا در حکومت مورد نظر شما کمونیستها هم حق اظهار نظر دارند یا خیر؟ ایشان در جواب گفتند بلی حتی آنان هم آزادند. متأسفانه الآن به گونه ای شده است که حتی مسلمانان و نخبگان جامعه هم حق اظهار نظر ندارند هنگامی که حقوق و حرمت دانشجویان و اساتید رعایت نمیشود و با آنان برخورد تند میشود ممکن است افراد دیگر نیز از این موقعیت سوءاستفاده کنند رکن دیگر نظام ما که اسلامیت است به این معنی است که حکومت و نظام باید بر اساس موازین دینی باشد زیرا اکثریت مردم ما متدین به اسلام میباشند و جامعه ما جامعه دینی است. صلی الله علیه بازداشت های سیاسی مطابق با سیره پیامبر اس نیست ] ایشان در همین زمینه ادامه دادند: برخوردهای تنگ نظرانه آقایان چون بازداشت محاکمه و انسداد سیاسی و... صلی الله علیه مطابق سیره پیامبر و امیر مؤمنان الان هم نیست. من بارها گفته ام در کجای سیره پیامبر و امام علی الا سراغ دارید که کسی را به واسطه اظهار نظر مخالف زندانی و محاکمه کرده باشند، حتی برخی سران خوارج چون عبدالله بن کواء که در نماز به حضرت امیر اهانت میکرد مورد تعرض قرار نگرفت و حضرت با وی هیچگونه برخوردی نکردند. امام علی در خطبه ۲۱۶ نهج البلاغه پس از آنکه میفرماید: فکر نکنید حکومت من از نوع حکومت جباران و سلاطین است میگویند: «فلا تکفّوا عن مقالة بحق أو مشورة بعدل فإنّی لست فی نفسی بفوق أن أخطئ و لا آمن ذلک من فعلی إلا أن
یکفی الله» خود را باز ندارید از گفتار حق و مشورت عادلانه، زیرا من هم انسان هستم و از نظر ذات مصون از خطا نیستم مگر این که خداوند مراکفایت نماید. با این اوصاف آیا محاکمات سیاسی آن هم توسط دادگاههای غیرقانونی ویژه روحانیت و انقلاب، امری اسلامی و علوی است؟! ایشان برخوردهای صورت گرفته با نخبگان و شهروندان را باعث ایجاد بحران در کشور ارزیابی کرده و فرمودند: جامعه ای پیشرفت دارد که عاری از بحران، باشد، حال آنکه این گونه محدودیت های ایجاد شده عامل بحران در جامعه میباشد که متأسفانه به نام اسلام و دین هم گذاشته میشود و موجب بدبینی مردم بخصوص قشر جوان نسبت به اسلام خواهد شد، و جهان را نیز علیه خود بسیج کرده ایم امروز دنیای ارتباطات است و کوچکترین حادثه و برخورد در جهان منعکس میشود. اگلایه از تشعب و اختلاف در دفتر تحکیم وحدت ] ایشان تشکیلات دفتر تحکیم وحدت را منشأ آثار بسیار خوب برای کشور و نظام توصیف کرده و فرمودند: من یک گله دارم و آن این است که چرا باید تشکیلات با ارزشی چون دفتر تحکیم دچار تشعب و اختلاف شود به نظر میرسد برخی به دنبال این بودند که این تشکل دانشجویی قدرتمند را از هم متفرق و دچار ضعف و سستی نمایند تا بتوانند با آن برخورد نمایند. احساس آرامش زندانیان سیاسی از عمل به وظیفه خویش ] ایشان با انتقاد از برخی مسئولان که بدون دوراندیشی و درایت موجب جدایی مردم از حکومت شده و میشوند خطاب به خانواده دانشجویان زندانی فرمودند: من هم خود زندانی بوده ام و هم فرزند زندانی داشته ام میدانم و درک میکنم که
دیدار خانواده دانشجویان زندانی و اعضای انجمن اسلامی دانشجویان .... ۱۴۷ شما خانواده ها چگونه با مشکلات دست و پنجه نرم میکنید. ولی آنان که در زندان هستند گرچه تحت فشار هستند اما از یک سو خوشحالند چون به اعتقاد خود وظیفه خویش را انجام داده اند و اهل سکوت نبوده اند و این امر باعث آرامش خاطر آنان .است. شما مظلومیت زندانیان خود را اعلام کنید و عاقلانه و مدبّرانه به اطلاع رسانی وضعیت خود و زندانیان بپردازید و نظرات خویش را انعکاس دهید، خدای نکرده بی تابی نکنید و صبور و بردبار و با استقامت باشید دنیا دنیای تزاحم و تصادم است، دنیا از این برخوردها همیشه داشته و دارد و آنهایی ضرر میکنند که اینگونه با مردم برخورد میکنند و حقوق شهروندی آنان را با زندانی کردن و محاکمه پایمال میکنند. همانگونه که ظلم حرام است زیر بار ظلم رفتن هم جایز نیست، و سکوت در برابر ظلم روا نیست. امیدوارم خداوند به شما صبر دهد، خداوند در قرآن کریم فرموده است: إنّما یوفّی الصابرون أجرهم بغیر حساب یعنی خداوند به صابران بدون حساب اجر و مزد میدهد. امیدوارم خداوند به مسئولین کشور دوراندیشی عطا کند و به فکر موقعیت فعلی کشور و آینده آن باشند تا کشور بیش از این دچار بحران نشود و دشمن خارجی در ما طمع نکند. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۵/۱۱ دفتر آیتالله العظمی منتظری
۱۳۸۲/۶/۸ (۲۹) پیام تسلیت به مناسبت شهادت آیتالله سید محمد باقر حکیم بسم الله الرحمن الرحیم «اذا مات المؤمن الفقیه ثلم فی الاسلام ثلمة لا یسدها شیء» اصول کافی، ج ۱، ص ۳۸) نجف اشرف بیت شریف مرجعیت عظمای شیعه فقیه مجاهد مرحوم آیتالله العظمی حاج سید محسن حکیم اعلی الله مقامه الشریف، مرجع بزرگواری که در زمان حیات پر برکت خویش در راه حفظ حریم اسلام و تشیع و روحانیت شیعه بسیار کوشیدند و از این جهت مورد فشار و آزار طاغوت مستبدّ عراق، صدام خائن و ایادی ستمگر و خونخوار او قرار گرفتند؛ و بعد از رحلت ناگوار آن بزرگوار با دلی پرخون حوزه علمیه هزار ساله نجف اشرف مورد هجوم صدامیان خونخوار واقع شد و بسیاری از مراجع و علما و فضلای شیعه عراق و از جمله علما و بزرگانی از فرزندان و منتسبین آیتالله العظمی حکیم به شهادت رسیدند و یا آواره شدند؛ و اینک پس از سقوط حکومت جائرانه دیکتاتور عراق ملت مظلوم عراق خواستند نفس راحتی بکشند و شمه ای از رایحه آزادی را استشمام نمایند که بار دیگر هجوم وحشیانه به حضرات علمای اعلام بویژه به بیت شریف آیتالله العظمی حکیم از سر گرفته شد. چند روز پیش منزل آیتالله آقای سید محمد سعید حکیم در اثر بمبگذاری تخریب و جمعی از مؤمنین حاضر شهید و یا مجروح شدند، و روز گذشته حرم شریف مولا امیرالمؤمنین الا مورد اهانت و هتک قرار گرفت و در جوار آن حضرت پس از تمام شدن نماز جمعه به امامت آیتالله مجاهد و مبارز مرحوم آقای حاج سید
پیام تسلیت به مناسبت شهادت آیتالله حکیم ۱۴۹ محمد باقر حکیم -که- عمر شریف خویش را در راه حمایت از اسلام و تشیع سپری نمود در اثر بمبگذاری، دشمنان معظم له و جمع زیادی از نمازگزاران شهید و بسیاری مجروح شدند. بارالها چقدر باید انسان فطرت و انسانیت خویش را از دست داده و خباثت خشونت بر روح او غلبه کرده باشد که برای منافع موهوم دنیوی در جوار مولا امیر المؤمنین لا به این گونه خشونتها و قتل نفوس محترمه دست بزند و افراد بزرگ و خدمتگزاری را از ما بگیرند و خانواده های زیادی را داغدار نمایند. اگر کسانی گمان میکنند که میتوانند با این جنایتهای رذیلانه اسلام عزیز و محبت اهل بیت عصمت و طهارت او علاقه به روحانیت و مرجعیت خدمتگزار را از دلهای مردم مسلمان عراق بزدایند و آنان را تابع افکار ددمنشانه خود نمایند در اشتباه هستند. هر گروهی که پدید آورندۀ این قبیل جنایات باشند مورد لعن و غضب خداوند قهار و اولیای خدا و انسانهای آزاده جهان قرار میگیرند. اینجانب این مصیبتهای بزرگ را به حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف و حضرات علمای اعلام و مراجع نجف و قم و حوزه های علمیه عراق و ایران و به ملت شریف و مظلوم عراق و مردم آزادۀ جهان و به بیت شریف مرحوم آیتالله العظمی حکیم و همه بازماندگان شهدا تسلیت میگویم. از خداوند بزرگ برای همه شهدای عزیز علوّ درجات و حشر با اولیای خدا، و برای همه بازماندگان محترم صبر جمیل و اجر جزیل و برای همه علمای اعلام و مراجع بزرگوار سلامت و توفیق خدمت بیشتر به اسلام عزیز را مسألت مینمایم. حاکمیت عراق باید با آرای اکثریت ملت عراق از همه اقشار و طبقات مشخص گردد. حکومت تحمیلی و زور در جهان امروز علاوه بر ظلم بودن دوام نخواهد داشت. همه دیدیم که حکومت جائرانه صدام با همۀ قدرت و ارتش مجهزش چگونه در زباله دان تاریخ فرو ریخت. به مصلحت دولت و ملت اشغالگران است که هر چه زودتر حکومت و اداره عراق
را به خود ملت عراق محوّل نمایند تا با نظارت سازمان ملل حکومت عادلانه حافظ استقلال و امنیت کشور را برای خویش انتخاب نمایند و آنان هرچه سریعتر به اشغال عراق خاتمه دهند به اشغالگران آمریکایی و انگلیسی تذکر میدهم که در جهان امروز زور و اشغال از ناحیهٔ هر دولتی باشد محکوم است و اگر بخواهند به اشغال عراق ادامه دهند عراق برای آنان به باتلاق دیگری مانند ویتنام مبدل میشود، چنانکه آثار آن هم اینک نمایان شده است. والسلام علی جمیع الاخوة والاخوات و رحمة الله و برکاته. ۲ رجب ۱۴۲۴ - ۱۳۸۲/۶/۸ قم المقدسة حسینعلی منتظری
۱۳۸۲/۶/۱۹ (۳۰) مشروح بیانات در سیزدهم رجب ۱۴۲۴ ق سالروز ولادت با سعادت مولا امیرالمؤمنین حضرت علی السلالا بسم الله الرحمن الرحیم عید بزرگ ولادت با سعادت مولای متقیان امیرالمؤمنین علی الا را به حضرت ولی عصر (عج) و به تمام مسلمین و شیعیان جهان و شما برادران و خواهران که در این هوای گرم در این مکان اجتماع کرده اید تبریک میگویم. امیدوارم خداوند به من و به شما توفیق دهد که از پیروان واقعی آن حضرت باشیم. همانگونه که آن حضرت فرمودند: «ألا وإنکم لا تقدرون علی ذلک و لکن أعینونی بورع و اجتهاد و عفة و سداد یعنی شما نمیتوانید مثل من باشید اما میتوانید دارای ورع و تلاش و عفت و محکم کاری و در خط علی باشید. إن شاء الله آن حضرت در شب اوّل قبر شفیع ما باشند. سخنرانی سیزدهم رجب سال ۱۴۱۸ ق و پیامدهای آن] برادران و خواهران در خاطر دارند که شش سال قبل در چنین روزی به مناسبت ۱۳ رجب برای دفاع از مرجعیت شیعه و روحانیت و حوزه های علمیه و... مطالبی را که به عقیده ام وظیفه شرعی بود بیان کردم و این مطالب در آخر جلد دوم کتاب خاطرات اینجانب به ثبت رسیده است و ناراحتی آقایان از خاطرات من همین که برخی مطالب حق و واقعیات در آن به ثبت رسیده است، و آقایان میخواهند کارهای خلاف آنان به ثبت نرسد تا مردم فراموش کنند، و لذا مانع از چاپ آن است
میباشند. متأسفانه در برابر تذکرات من جنایاتی در این منطقه مرتکب شدند: قرآن پاره کردند کتابهای علمی و دینی را پاره کردند فحاشی کردند، کوبیدند، زدند و شکستند که آثار جرمشان هنوز باقی است حسینیه ای که محل سوگواری حضرت سیدالشهداء بود و درس فقه آل محمد در آن گفته میشد با همان وضع الا فلاکت باری که بر آن وارد نمودند و در داخل آن چه کارهایی انجام دادند هنوز پس از شش سال آثارش باقی است خود حسینیه شاهد است که چه ها بر آن گذشت و اکنون هم درب آن بسته است. چنین برخوردهایی برای دین و روحانیت موجب ننگ است. با زور و چماق نمیتوان از دین خدا محافظت کرد ] باید آقایان توجه داشته باشند هیچ وقت با زور و چماق نمیتوان از دین خدا محافظت کرد همین بازداشتهای سیاسی و محاکمات از این دست و برخوردهای تند که انجام میشود موجب رنجش مردم از دین خدا خواهد شد. چون خیال میکنند دین همین است که برخی آقایان انجام میدهند و متأسفانه بعضی آقایان که این کارها را انجام میدهند خودشان را مجسمهٔ دین پنداشته و دین را فقط آنچه آنها میفهمند میدانند و انتظار دارند مردم هم کورکورانه از آنان پیروی کنند. درصورتی که اینگونه نیست و خدا به مردم عقل داده و بسیاری از آنان اهل تشخیص هستند. سکوت در مقابل ظلم و ظالمین ] نسبت به کارهای خلافی که انجام گرفت کسانی که تأیید کردند و آنهایی میتوانستند حرف بزنند و سکوت کردند همگی در روز قیامت باید پاسخگو باشند. و اگر در این دنیا بتوان حقایق را به گونۀ دیگری منعکس نمود اما در آخرت نمیتوان از این کارها کرد و شکر خدا که ما به قیامت اعتقاد داریم مولا امیرالمؤمنین در وصیت آخرشان به امام حسن و امام حسین ع میفرماید: «کونوا للظالم خصماً و للمظلوم عوناً یعنی دشمن ستمکار و یاور مظلوم باشید.
مشروح بیانات در سیزدهم رجب از من سؤال میشود که چرا دیگر در مسائل اظهار نظر نمیکنید، واقعیت امر این است که من مطالب بسیاری را بارها گفته و تذکر داده ام به این امید که گوش شنوایی باشد اما متأسفانه گوش شنوایی نیست. در این صورت تکرار مکررات بی فایده به نظر میرسد. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
پاسخ به نامۀ شاخهٔ جوانان جبههٔ مشارکت ایران اسلامی ۱۳۸۲/۶/۲۰ بسمه تعالی حضرت آیتالله العظمی منتظری دامت برکاته با سلام و آرزوی سلامتی و دوام عمر با برکت حضرتعالی از درگاه احدیت. به استحضار میرساند نشست سالانه شاخۀ جوانان جبهه مشارکت ایران اسلامی در روز میلاد امیر مؤمنان علی الا افتتاح و به مدت سه روز ادامه دارد. از آنجا که نسل جوان امروز دوران انقلاب و پیروزی انقلاب را درک نکرده اند، لکن شعارها و معیارهایی که توسط رهبران انقلاب همچون حضرت امام خمینی، حضرتعالی آیتالله طالقانی شهیدان بهشتی و مطهری و... در آن زمان مطرح شده است با آنچه امروز مشاهده میکنند فاصله زیادی دارد این امر سبب تردید در توان مکتب اسلام برای اداره جامعه و دنیای کنونی، سردرگمی یأس و انفعال نسل جوان بویژه دانشجویان گردیده است. قطعاً شنیدن راهنماییهای حضرتعالی که پیری رنج کشیده، هزینه داده و مجاهدی نستوه هستید راهگشا و دلگرم کننده خواهد بود. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. شاخه جوانان جبهه مشارکت ایران اسلامی بسم الله الرحمن الرحیم جوانان جبهۀ مشارکت ایران اسلامی دامت توفیقاتکم پس از سلام و تبریک به مناسبت میلاد مبارک حضرت امیرالمؤمنین الا به عرض میرساند:
پاسخ به نامۀ شاخۀ جوانان جبهه مشارکت [ سفارش به علم اندوزی و تعهد داشتن ] شما جوانان عزیز سرمایه های اصلی کشور میباشید و سعادت آینده کشور در گرو رفتار و کردار شماست. تلاش کنید در عین ادامه مبارزات سیاسی از درس خواندن و کسب علوم ضروری و لازم برای جامعه و کشور باز نمانید. در دنیای امروز مصالح زندگی مردم بر اساس علوم و فنون و صنایع تأمین میشود، و اگر افراد متعهد در تحصیل و کسب علوم کوتاهی نمایند آینده کشور در اختیار افراد غیر متعهد قرار میگیرد. از مطالعه منابع اصلی اسلام از قبیل قرآن و نهج البلاغه و تاریخ پیامبران و بزرگان دین نیز غفلت نکنید و نسبت به دستورات و موازین اسلامی عملاً متعهد باشید. حق و حقیقت را معیار قرار دهید نه خواسته های گروهی را ] و اگر از رفتار و روش ناصحیح امثال من آخوند ناراحتید از خدا و پیامبر و ائمه اطهار و حقایق دینی قهر نکنید و حساب آنان را از حساب امثال من جدا کنید. و هرچند تحزب و تشکل برای ادامه مبارزات سیاسی امری است لازم، ولی همیشه سعی کنید حق و حقیقت را معیار قرار دهید نه خواسته های گروهی را از تجمعات شما دانشجویان تشکر میکنم و از اینکه حال و فرصت نوشتار مفصل را ندارم معذرت میخواهم و همۀ شما را به خدای بزرگ میسپارم. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۶/۲۰ قم المقدسة - حسینعلی منتظری
۱۳۸۲/۶/۲۰ (۳۲) مصاحبه نشریه ژاپنی «یومیوری» بسم الله الرحمن الرحیم حوزه علمیه قم و نجف ] گزارشات زیادی در میان ناظران غربی مطرح است مبنی بر این که میان حوزه قم و نجف رقابت های زیادی وجود دارد آیا رهبران جمهوری اسلامی نگران آن هستند که موقعیت قم نزد شیعیان سقوط کرده و نجف و کربلا دارای موقعیت ویژه شود آیا چنین چیزی واقعیت دارد؟ اگر منظور رهبران ایران است بایستی از خودشان سؤال کرد که نگرانند یا خیر؟ ولی به نظر میرسد چنین نیست؛ حوزه نجف حوزه هزار ساله است و از زمان شیخ طوسی حوزه نجف پایگاه علمی تشیع بود و از حوزه نجف علما به همه مناطق شیعه نشین اعزام میشدند؛ حتی علمای ایران نیز تحصیل کرده آنجا بودند. ولی کم کم اوضاع عراق به هم خورد؛ بخصوص با روی کار آمدن حزب بعث، صدام فشار آورد. ایرانی ها را اخراج میکرد و یک حدیثی هم از قدیم یادم هست که یکی از علائم ظهور حضرت حجت (عج): «قطع العلم من الکوفة و ظهوره فی قم» میباشد، یعنی علم از کوفه قطع میشود و در قم ظاهر میشود منظور این است که مرکز علمی شیعه در روزگاری حوزه نجف بوده است اما به واسطه تحوّلاتی که موجب فشار بر حوزه نجف شد حوزه قم توسعه یافت. حوزه قم در زمان مرحوم آیتالله حاج شیخ عبدالکریم حائری تأسیس شد. قبل
مصاحبه نشریه ژاپنی «یومیوری ۱۵۷ از آمدن آیتالله بروجردی به قم من یادم هست قم ۸۰۰ طلبه بیشتر نداشت، و بعد در زمان ایشان به بیش از ۳/۰۰۰ نفر رسید حال شاید بیش از ۳۰/۰۰۰ طلبه در قم باشد. و این که یک روزی آنجا حوزه بوده یک روزی، اینجا به واسطه آن است که کشورها از هم منقطع بوده و از هم جدا بوده اند، امروز تمام دنیا به هم مربوط است. حوزه نجف به گونه ای بود که کمتر در متن مردم بود و علمای آن کمتر در متن جامعه بودند، اما علمای حوزه قم در متن جامعه بودند؛ حتی ایرادی که بعضی نجفی ها به قمی ها میگرفتند این بود که شما چرا منبر میروید؟ در گذشته بسیاری از آنها منبر نمیرفتند و به کارهای علمی فردی مشغول بودند. منظور این است امروز که دنیا به هم مربوط شده است دنیای ارتباطات است، قم و نجف ندارد برای این که چند ساعته میشود از قم به نجف رفت و به عکس هر جایی که بیشتر، علما و دانشمندانی باشند و مؤثر باشند قهراً طلاب دور آنها جمع میشوند حتی اگر در نجف باشد. الآن در نجف علمایی چون آیتالله سیستانی، آیتالله فیاض و آیتالله سید محمد سعید حکیم و دیگران هستند. آقای فیاض مقرّر درسهای مرحوم آیتالله آقای خویی بوده و مرد ملایی است، اصلش هم افغانی است، و آیتالله سیستانی هم هستند که مرجع تقلیدند. بنابراین اگر برخی علما و بزرگان متوجه نجف شوند و به آنجا کوچ کنند قهراً جاذبه دارد و طلبه ها به آنجا خواهند رفت و اگر فرضاً بیشتر علمای برجسته در قم باشند قهراً آنها به قم خواهند آمد. الآن هم من نشنیده ام علمای قم قصد رفتن به نجف را داشته باشند، با این که خیلی شان نجفی بوده اند و اینک در قم میباشند و شاگرد دارند و مشغول تدریس اند. پس این که یک رقابتی در میان باشد که قمی ها و نجفی ها بخواهند با هم رقابت کنند این گونه نیست و هر دو هدف واحدی دارند و اختلاف بین آنها شایعه است؛ البته اختلاف سلیقه قدری بود نجف اعتقاد داشت علما در سیاست کمتر دخالت داشته باشند، ولی قم بویژه پس از آیتالله خمینی در وادی سیاست افتاد.
مطلبی که مهم میاستقلال حوزه های علمیه ] باشد این است که چه حوزه نجف و چه حوزه قم از وجوهاتی که مردم میدادند اداره میشدند در اقتصاد به دولت وابسته نبودند بلکه مردمی بودند، و در مقابل انحرافاتی که دولتها داشتند علما و مراجع حرف خودشان را میزدند؛ ولی متأسفانه پس از انقلاب به گونه ای شده که کم کم بسیاری امکانات حوزهٔ قم از سوی دولت تأمین میشود در حالی که این کار با این که ممکن است با حسن نیت باشد به ضرر حوزه است باید کاری کرد که همان وجوهات شرعی را مردم بدهند و با همان بودجه حوزه ها اداره شوند. در زمان آیتالله بروجردی از طرف اوقاف آمده بودند خدمت ایشان که موقوفات زیادی هست که مصرفش روحانیون است و یا قابل تطبیق بر روحانیون است، اجازه دهید آنها را در اختیار حوزه قرار دهیم که دیگر نیاز به بازار نداشته باشید. مرحوم آیتالله بروجردی آن را قبول نکرده و گفته بودند: حالا یک رئیس اوقافی پیدا شده و میگوید من میخواهم موقوفات را به علما و روحانیین که مصارف آنها هستند بدهم اگر آن را چند سال مصرف کردیم مردم هم میگویند اینها نیازی به ما ندارند و وجوهاتی که میدهند قطع میشود و ما وابسته میشویم به اوقاف، و اگر یک رئیس اوقاف دیگری یک دفعه آمد و جلوی آن را گرفت همه چیز به هم میخورد، ما به وجوهی که مردم میدهند گر چه کم باشد قانع هستیم. هدف ایشان این بود که استقلال حوزه حفظ شود تا بتوانند در مواقع حساس نظراتشان را بگویند و در حکومت اگر انحرافاتی رخ داد انتقاد کنند؛ و این کار خوبی بود. اما متأسفانه پس از انقلاب شاید به خاطر تندرویها و زدگی مردم، یا به خاطر این که بعضی مردم گفته اند روحانیون پول نفت دستشان است، کمتر وجوهات دادند آن وقت حوزه وابسته به دولت شده است و این به ضرر حوزه است. امیدوارم حالت سابق که حوزه را مردم اداره میکردند برگردد تا آن اثر حوزه ها که ایستادگی در مقابل
مصاحبه نشریه ژاپنی «یومیوری» انحرافات است حفظ شود این مشکلی است که باید إن شاء الله حل شود. و من از این که در سایت ها دیدم که به حوزه ها از سوی دولت کمک شده خیلی ناراحت شدم و نمیدانستم حوزه این قدر وابسته به دولت شده است. در هر صورت حوزه ها بخصوص نجف و قم باید وابسته به ملت باشند نه دولت. نوع حکومت آینده عراق ] به نظر شما بهترین رژیم و حکومتی که باید در عراق روی کار آید تا به نفع ملت عراق و شیعیان آن باشد چه نوع حکومتی است؟ حکومت باید طبق نظر اکثریت مردم باشد. پیامبر ما با این که خداوند نسبت به او فرموده است: «النبی أولی بالمؤمنین من أنفسهم با این حال تا اکثریت قبایل و عشایر با ایشان بیعت نکردند حکومت تشکیل .ندادند و سران عشایر آن روز مانند سران حزب بودند و گویی احزاب سیاسی آن روز این گونه با پیامبر بیعت میکردند. حاکمیت باید تابع نظر اکثریت مردم باشد. اکثریت مردم ایران و عراق شیعه اند شورای تشکیل شده فعلی در عراق که توسط آمریکا تشکیل شده ۱۳ نفرشان شیعه اند و مردم عراق ۷۵ الی ۸۰ درصد شیعه اند و خواهی نخواهی باید حاکمیت تابع آرای اکثریت، باشد اکثریت مسلمانند؛ اسلام هم نسبت به شیوه و متد حکومت دستوراتی دارد، آنها باید عمل شود. البته من نمیگویم الآن در کشور ما عمل میشود، چه بسا ما اشکال داریم، مثلاً صلی الله علیه محاکمات و زندانی سیاسی در زمان پیامبر و حضرت علی الا وجود نداشته است و اینها مخالف قوانین اسلام است و علاوه بر آن موجب جدایی بین دولت و ملت میشود مردم در انتقاد و اظهار نظر باید آزاد باشند اگر حاکمیت مطابق رأی اکثریت باشد یک حاکمیت اسلامی خواهد بود تفاوتی ندارد چه عراق چه ایران حکومت باید مطابق خواست مردم بوده و نباید تحمیل باشد.
اصلاحات مطلوب ] ارزیابی شما از اصلاحات آقای خاتمی چیست؟ آیا با آن موافق هستید یا خیر؟ آیا بن بست سیاسی را شما قبول دارید؟ و راه خروج از بن بست را چه میدانید؟ شش سال پیش در روز ۱۳ رجب من یک سخنرانی کردم و در آن به آقای خاتمی خطاب کردم شما ۲۲ میلیون رأی دارید شما بروید پیش مقام رهبری و بگوئید رهبری شما به جای خودش محفوظ اما ملت ۲۲ میلیون رأی به من دادند و از من انتظارات دارند و دولت باید در اختیار من باشد کارهای مربوط به حاکمیت باید در اختیار رئیس جمهوری باشد آن روز از این سخن ناراحت و عصبانی شدند و حمله کردند و بیش از پنج سال برای این جهت من در حصر بودم. واقعیت این است که آقای خاتمی وعده هایی داده بود و امیدهایی به مردم داد، اما آنگونه نبود که در مقابل فشارها مقاومت کند و آزادی را برای مردم بیاورد. اصلاحات مطلوب هم یک چیز نوظهوری نیست بلکه عمل به همان وعده های اولیه انقلاب است، متأسفانه آقای خاتمی نتوانست به وعده های خود عمل کند و مردم ناامید شدند. در آینده چه کار میخواهند بکنند نمیدانم با این که طرفداران آقای خاتمی اکثریت بودند ولی اقلیت نظرات خویش را بر ایشان و کشور تحمیل کرده و میکنند. قانون اساسی و ولایت فقیه ] راه بیرون رفتن از این مشکل چیست جناب آیتالله! آیا اصلاحات شامل تغییراتی در قانون اساسی و ولایت فقیه میشود؟ من ولایت مطلقه فقیه را قبول ندارم و در بازنگری قانون اساسی هم به آن رأی ندادم اصل ولایت فقیه برای آن است که نظارت شود تا کشور بر اساس مقررات اسلامی اداره شود؛ منظور از ولایت فقیه این نیست که فقیه در تمام امور دخالت کند، و اصلاً به مناسبت حکم و موضوع فقیه باید به فقاهتش بپردازد و در اقتصاد، سیاست،
مصاحبه نشریه ژاپنی «یومیوری ۱۶۱۵ امور خارجه و.... باید به متخصص آن رشته مراجعه شود؛ و به این معنی متأسفانه عمل نشده است. امیدواریم از این وضعیت خلاصی یابیم مسئولین با مردم تفاهم کنند و تندرویها برطرف شود تا إن شاء الله کشور اصلاح شود. آینده روابط ایران و عراق ] * به نظر شما اگر در عراق یک حکومت دموکراتیک تشکیل شود چه تأثیری بر ایران میگذارد؟ و آینده روابط ایران و عراق چگونه باید باشد؟ عراق یک روزی جزء ایران بوده است و فرهنگشان با ایران همخوانی دارد، بنابراین نمیتوانند از هم جدا باشند. صدام ایرانیها را اخراج میکرد و میخواست مردم ایران و عراق را از هم جدا کند این عملی نبود و بسیاری از مشاهد شریفه در ایران و عراق است و بالاخره رابطه نزدیک با هم دارند و خواهی نخواهی این رابطهٔ نزدیک وجود دارد به نظر میرسد بین ایران و عراق نباید ویزا باشد، و این حکومت ها هستند که سختگیری می.کنند چون وقتی هر دو دارای یک مذهب هستند و یک فرهنگ دارند و به هم نزدیک هستند دیگر نیازی به ویزا نیست. مثل بسیاری از کشورهای اروپایی که ویزا ندارند و در آن مناطق مردم میتوانند به راحتی رفت و آمد داشته باشند. و در هر دو کشور باید به مردم آزادی داده شود تا حاکمیت از ناحیه مردم تعیین شود چه ایران و چه عراق و تشکیل حکومتی مردمی در عراق موجب آن خواهد شد که در داخل ایران هم تأثیر داشته باشد و اثر مثبت خواهد گذاشت. انتقاد حق مردم است ] * در مورد فعالیتهای اخیر نوه مرحوم آقای خمینی در عراق که انتقاداتی داشته است شما چه نظری دارید؟ اصل انتقاد حق مردم است؛ البته نباید هتاکی و خلاف واقع باشد. ولی چون در ایران سختگیری میکنند ایشان به بیرون از ایران رفته و انتقادات تندی را مطرح
کرده است. اگر اجازه میدادند حرفهایش را همینجا منطقی مطرح میکرد کار به اینجاها نمیکشید بسیاری از افراد دیگر نیز میدیدند اگر انتقاد کنند تحت تعقیب قرار میگیرند لذا به خارج فرار کردند و انتقاداتشان تندتر شد. اصل انتقاد یک حق همگانی است. امام علی در خطبه ۲۱۶ نهج البلاغه میفرماید: «فلا تکفّوا عن مقالة بحق أو مشورة بعدل فإنی لست فی نفسی بفوق أن أخطئ و لا آمن ذلک من فعلی إلا أن یکفی «الله» شما از گفتن حرف حق و مشورت به عدالت خودداری نکنید زیرا من فوق خطا نیستم و از آن ایمن نمیباشم مگر اینکه خدا مرا کفایت کند. در اینجا امام علی از انتقاد کردن استقبال میکنند ولی آقایان هنگامی که ۱۳۵ نماینده مجلس محترمانه نامه مینویسند ناراحت شده اند که چرا آنها از ما انتقاد کرده اند و ائمه جمعه را علیه آنان بسیج کردند. راه برون رفت از بن بست سیاسی و رابطه با آمریکا ] آیا شما با رابطه با آمریکا موافق هستید؟ و به نظر شما چه راهکارهایی برای ایجاد رابطه با آمریکا میتواند وجود داشته باشد تا شکاف موجود برطرف شود؟ غیر از اسرائیل که ما آن را کشور قانونی نمیدانیم قاعدتاً با هر کشوری و از جمله آمریکا که یک کشور قانونی است و در دنیا به عنوان یک کشور مطرح است میتوانیم رابطه داشته باشیم لکن رابطه دو کشور مستقل و داشتن روابط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی به نفع هر دو طرف خواهد بود و جدایی از آمریکا یک چیز موقتی بود که نباید ادامه داشته باشد و اشغال سفارت آمریکا به عقیده من کار غلطی بود و مثل این است که ما یک قسمت از کشور دیگر را اشغال کرده باشیم. ولی آمریکا متأسفانه با این که استفاده و منافع را از کشورهای اسلامی میبرد اسرائیل غاصب را بر کشورهای اسلامی ترجیح داده و میدهد؛ و این امر ظلمی است بزرگ و برخلاف مصالح جهانی. اگر آمریکا دست از زورگویی بردارد و نسبت به اسرائیل اینگونه برخورد نکند، میتوان این دیواری را که ایجاد شده و موقتی است و دائمی نیست خراب کرد.
مصاحبه نشریه ژاپنی «یومیوری ۱۶ ما ۳۰۰ میلیون جمعیت آمریکا را رها کرده ایم به واسطهٔ این که از دست چند حاکم آنجا عصبانی هستیم و از رابطه ابا داریم صهیونیستها هستند که مخالف رابطهٔ ایران و آمریکا هستند لابیهای یهود هستند که نمیگذارند رابطه از سرگرفته شود، و ما عملاً داریم خواسته صهیونیستها را اجرا میکنیم امیدواریم موانع برطرف و رابطه برقرار گردد و این بحران و تشنج از میان برداشته شود. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.