کتابها ‹ دیدگاهها - جلد دوم ‹ بخش ۶
دیدگاهها - جلد دوم
بخش ۶ از ۱۲کشور از آن آنهاست حق دارند نسبت به خود و سرنوشت خویش تصمیم گیری کنند، و آنها صاحبان اصلی انقلابند. البته در برخی موارد کارهای تندی انجام شده است؛ به عنوان نمونه اشغال سفارت آمریکا که ظاهراً عمل درستی نبود و اگر من هم در گذشته تأیید کرده ام اشتباه کرده ام؛ چون انسان جایزالخطاست و بجز پیامبران و امامان دیگران امکان اشتباه کردن دارند. از پیامبر ما نقل شده: «کل بنی آدم خطاء وخیر الخطائین التوابون» یعنی: بنی آدم خطا کارند و بهترین خطاکاران توبه کنندگانند مهم آن است که انسان به اشتباه خودش پی برده و اعتراف کند، و اگر فرضاً در شرایط خاصی صحیح بوده است ولی ادامۀ آن صحیح نیست. بازنگری قانون اساسی ] فکر نمیکنید قانون اساسی باید برخی اصولش عوض شود یا تفسیری که از آن میشود دچار تغییر گردد؟ قبلاً در جزوه ای به نام «حکومت مردمی و قانون اساسی» که در کتاب دیدگاههای اینجانب ثبت شده است مطالبی در این مورد آمده است. در بازنگری قانون اساسی تصرفاتی انجام گرفت که به نظر من صحیح .نبود مثلاً تغییرات انجام شده در اصل ۱۱۰ و ازدیاد اختیارات رهبری که در حقیقت باعث تضعیف اختیارات رئیس جمهوری شده به گونه ای که از رئیس جمهور مسئولیت میخواهیم اما قدرت کافی به او داده نمیشود این گونه تضادها باید برطرف شود؛ بر همین اساس من به بازنگری قانون اساسی رأی ندادم. مباحث علمی و سیاسی مختلفی را شما مطرح میکنید از جمله قوانین شرعی، آیا دیگران بویژه علمای دیگر از این مباحث اطلاع پیدا میکنند و آیا جا افتاده است؟ رسانه ها همگی از انعکاس افکار و نظرات اینجانب منع شده اند و نوعاً مردم آزادانه نمیتوانند از نظرات من استفاده کنند و سایت ما هم مدتی فیلترگذاری
مصاحبه روزنامه انگلیسی «گاردین» شده بود. حال آنکه رسانه ها باید آزاد باشند و بهره برداری از آنها حق تمام مردم است، بویژه رسانه ملی چون رادیو و تلویزیون که باید در اختیار همه باشد نه فقط در اختیار حاکمیت. [ نقش ایران در رابطه با آینده عراق ] نقش ایران در رابطه با آینده عراق بویژه شیعیان آنجا چگونه خواهد بود؟ صدام یکی از اشتباهاتش این بود که میخواست عُلقه و وابستگی این دو کشور و مردم آنها را از هم جدا کند. دو کشور ایران و عراق از آن جهت که اکثریت قریب به اتفاق مردم ایران و اکثریت مردم عراق شیعه میباشند ارتباطات تنگاتنگ فرهنگی دینی و مذهبی با یکدیگر دارند و مشاهد مشرفهٔ عراق مورد توجه و احترام همه شیعیان جهان .است به نظرم با این اوصاف همانگونه که در برخی از کشورهای اروپایی ویزا لازم ندارند بین ایران و عراق هم نباید تشریفات رسمی وجود داشته باشد. البته ما در امور داخلی عراق نمیخواهیم دخالت کنیم و مردم آنجا خودشان برای آینده خود تصمیم گیرنده اند و حاکمیت آنها نیز باید طبق خواست مردم و اکثریت باشد. آیا امکان دارد علمای قم بخواهند در عراق نفوذ سیاسی داشته باشند؟، نفوذ و دخالت در امور دیگران کار درستی نیست البته امربه معروف و نهی از منکر یکی از واجبات دین ماست و میتوان نظرات و تذکرات را مطرح کرد. نکته جالب این که خطابات قرآنی نوعاً با لفظ مذکر میآید و علما میگویند زنها هم تابع مردان هستند ولی در آیه ای که مربوط به وجوب امربه معروف و نهی از منکر است مردها و زنها هر یک جداگانه ذکر شدهاند؛ و همه نسبت به یکدیگر صاحب اختیارند، در حدّ امر و نهی. والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولیاء بعض یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر. و بالاخره علما حق اظهار نظر و امر به معروف و نهی از منکر را دارند ولی این امر غیر از دخالت در امور داخلی مردم عراق است.
[ همیشه صریح اللهجه بوده ام ] پس از پیروزی انقلاب و ایجاد حکومت از آن جهت که شما از مؤسسین انقلاب بودید برخوردی که با شما شد آیا ناامید نشدید و آیا به قول معروف جا نخوردید؟ واقعیت مطلب آن است که وقتی آیتالله خمینی در ترکیه و عراق بودند، انقلاب را ایشان از خارج و اینجانب از داخل هدایت میکردم ولی پس از پیروزی، اغراض سیاسی باعث شد که آن برخوردها با من صورت گیرد، من از آنها هیچ وقت جا نخوردم چون آنچه که وظیفه ام بود تذکر داده و همیشه صریح اللهجه بوده ام و به آنچه اعتقاد داشتم عمل میکردم. حتی نسبت به آیتالله بروجردی که از اساتید آیتالله خمینی و اینجانب و بسیاری دیگر بودند من با صراحت نظراتم را بیان میکردم. حتی روزی در بیت آیتالله العظمی بروجردی به یک عالم محترمی بی احترامی شده بود من با این که یک طلبه نوجوان بودم تذکر دادم و به ایشان گفتم: آقا! شما بزرگوار تاج سر ما ولی این دلیل نمیشود که به دیگران در بیت شما بی احترامی شود و اطرافیان همیشه به من اعتراض میکردند که شما چرا صریح اللهجه هستید. نسبت به آیتالله خمینی هم اینگونه بود، ولی برخی که در ایشان مؤثر بودند ایشان را نسبت به من بدبین کردند، ولی من برای دنیا و مقام آن ارزشی قائل نبودم و تذکرات خود را عنوان میکردم با کسی هم جنگ و دعوا بر سر قدرت نداشتم امر به معروف و نهی از منکر را واجب و وظیفه همگانی میدانم. امامان معصوم در آموزه های دینی و روایات ما آن را تأکید کرده اند. همان سخنرانی من در ۱۳ رجب - در سال ۱۳۷۶ - تذکرات خیرخواهانه ای بود که آقایان آن را تحمل نکردند، و ظاهراً خود را فوق نقد میدانند، حال آنکه امام علی میفرمایند: «به من انتقاد کنید، من بالاتر از خطا نیستم. حکومت فردی و انحصاری ثبات ندارد ] پیش بینی شما برای سالهای آینده ایران چیست؟
مصاحبه روزنامه انگلیسی «گاردین» Y.V من علم غیب ندارم اما اگر حاکمیت مطابق با نظر و خواست اکثریت نباشد معلوم نیست دوام بیاورد. دنیای امروز دنیای حکومت فردی و انحصاری نیست، هر چقدر حاکم قدرت نظامی هم داشته باشد اما اگر پشتوانه اکثریت مردم را در پی نداشته باشد ثبات ندارد و تحولات کشورهای مختلف در دیگر کشورها قاعدتاً تأثیرگذار خواهد بود. با توجه به پیش بینی ها ممکن است اکثر مردم در انتخابات آینده شرکت نکنند و محافظه کاران پیروز شوند و یک ناامیدی در اصلاحات پدید آید، نظر شما چیست؟ ناامیدی مردم مقطعی و زودگذر است و دوام ندارد مردم تحمل نکرده و حقوق از دست رفته را استیفاء خواهند کرد. لازمه اش خواست مردم، تشکل و سازماندهی مردم در قالب احزاب و گروههاست. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
۱۳۸۲/۱۰/۶ (۴۲) پیام تسلیت به مناسبت زلزله غمبار شهرستان بم w بسم الله الرحمن الرحیم ولنبلونکم بشیء من الخوف والجوع و نقص من الأموال والأنفس و الثمرات و بشر الصابرین * الذین إذا أصابتهم مصیبة قالوا إنا لله و إنا إلیه راجعون * اولئک علیهم صلوات من ربّهم و رحمة و اولئک هم المهتدون (سوره بقره، آیات ۱۵۵ تا ۱۵۷) با کمال تأسف خبر ناگوار و دلخراش وقوع زلزله شدید در شهرستان بم و حومه شدن دهها هزار از برادران و خواهران مسلمان و انهدام بیش از که کشته و مجروح هفتاد درصد اماکن و خانه ها را در پی داشت دریافت نموده بسیار متأثر شدم. اینجانب این مصیبت بزرگ را به حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف و مردم نوع دوست ایران و برادران و خواهران داغدیده بم و روستاهای اطراف تسلیت میگویم و از خداوند کریم مهربان برای همۀ از دست رفتگان رحمت واسعه الهی و حشر با اولیای خدا سلام الله علیهم اجمعین و برای همه بازماندگان محترم صبر جمیل و اجر جزیل مسألت مینمایم. از همه برادران و خواهران متمکن انتظار میرود به مقتضای فطرت نوع دوستی و برای رضایت الهی و به شکرانه سلامت خودشان از هیچ نحو کمک مالی و خدماتی با هماهنگی متصدیان امور در این راه دریغ نفرمایند؛ و مجازند در این راه مقدس از ثلث سهم امام بدهی خویش مصرف نمایند. إن شاءالله مأجور باشند. والسلام علی جمیع الاخوة والاخوات و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۱۰/۶ قم المقدسة حسینعلی منتظری
۱۳۸۲/۱۰/۷ (۴۳) پاسخ به پرسش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) بسمه تعالی حضور عزیز و ارجمند حضرت آیتالله العظمی منتظری دامت برکاته با سلام و تقدیم ادب و احترام به استحضار میرساند سرویس فقه و حقوق خبرگزاری دانشجویان ایران در نظر دارد نظر حضرتعالی را در خصوص مسائل ذیل جویا شود: با توجه به تضییقات اخیر برخی کشورهای اروپایی نسبت به رعایت حجاب بانوان مسلمان خواهشمند است وظیفۀ مسلمانان این کشورها و همچنین سایر کشورها و دولتهای اسلامی را در این خصوص بیان فرمایید. پیشاپیش از بذل عنایتی که میفرمایید سپاسگزاریم. با آرزوی توفیق - سرویس فقه و حقوق خبرگزاری دانشجویان ایران بسمه تعالی) با سلام و تحیت و آرزوی موفقیت برای شما اصل حجاب یکی از ضروریات دین اسلام میباشد که برای حرمت زنان تشریع شده است و عقلاً هر زن مسلمانی حق دارد به احکام شریعت خود پایبند باشد. ممانعت از این حق نیز از سوی هر کس بخصوص مدعیان آزادی و دموکراسی عین ظلم و سلب آزادی است. وظیفه مسلمانان و دولتمردان آنها در این زمینه دفاع از حق بانوان مسلمان و استرداد آن در مجامع بین المللی است. إنشاءالله موفق باشید. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۱۰/۷ حسینعلی منتظری
۱۳۸۲/۱۰/۱۹ (۴۴) دیدار و مصاحبۀ هیئت تحریریه ماهنامۀ «نامه» بسم الله الرحمن الرحیم اهداف اصلی انقلاب ] نامه به عنوان اولین سؤال با توجه به این که شما از رهبران اصلی و تأثیرگذار انقلاب بوده اید و به عنوان یکی از پدران انقلاب مطرح هستید چه انتظارات و اهدافی را مد نظر داشتید که با توجه به آن اهداف به انقلاب و دگرگونی روی آوردید؟ اوّلاً من خود را لایق تعابیر شما نمیدانم من یک طلبه ای بوده و هستم که آنچه وظیفه ام بوده است انجام داده و میدهم انقلاب مرهون شرکت تمامی اقشار جامعه است و نمیتوان قشر خاص و گروه خاصی را عامل اصلی دانست، و آیتالله خمینی آن را رهبری میکردند و دیگر روحانیون نیز دخیل بودند. آقایان نهضت آزادی هم از پیش کسوتان مبارزه بودند و برخی از آنها زودتر از دیگران به زندان افتادند. من یادم هست روزی در پاریس خدمت مرحوم آیتالله خمینی رسیدم و گفتم میخواهم با شما خصوصی صحبت کنم ایشان با اشاره به آقای دکتر ابراهیم یزدی که آنجا حضور داشتند گفتند ایشان خودی است و شما مطلب خودتان را بفرمایید. اهداف اصلی انقلاب در شعارهای اولیه که توسط طبقات مختلف جامعه بیان میشد: «استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی» منعکس بود. استقلال یعنی اجانب و کشورهای خارجی حق دخالت در کشور ما را نداشته باشند. البته تنها آمریکایی ها نبودند که در امور کشور ما دخالت میکردند، قبل از آنها
دیدار و مصاحبه هیئت تحریریه ماهنامه «نامه» ۲۱ ها و روسها هم دخالت میکردند و حتی متفقین وقتی در جنگ جهانی به انگلیسیها ایران آمدند ایران را بین خود تقسیم کردند مردم ما خواستار کشوری مستقل بودند که خود مردم سرنوشت کشور را معین کنند. آحاد ملت بتوانند اندیشهٔ خود را بیان کنند و کسی نتواند به واسطه آزادی یعنی اظهار نظر به آنها تعرض کند. همانگونه که در زمان پیامبر و امیرالمؤمنین مردم آزادانه مطالب خودشان را بیان میکردند و کسی آنها را بازداشت و محاکمه و زندانی نمیکرد. در تاریخ نقل شده است که سران خوارج چون عبدالله بن کوّاء علناً بر علیه امام علی اللا شعار میدادند و کسی حق نداشت متعرض آنها شود به حضرت امیرالمؤمنین لالالا خبر دادند که خریت بن راشد که از سران خوارج بود با نیروهایش قصد فتنه دارد، حضرت فرمودند به آنها کاری نداشته باشید و وقتی به ایشان اشکال میشد جواب نی :دادند در این صورت باید زندانها را پر کنیم ولی وقتی حضرت دیدند خوارج به حقوق اجتماع و مردم تعرض میکنند با آنها برخورد کردند، و پس از آن هم حقوق آنها را از بیت المال قطع نکردند. حکومت و رژیم گذشته در ایران یک حکومت فردی و مطلقه ای بود که تنها یک نفر حق تصمیم گیری و دستور داشت مردم کاره ای نبودند شاه برای خودش نمایندهٔ مجلس تعیین میکرد بدون این که مردم شناختی از آن نماینده داشته باشند. حکومت مطلقه و فردی شاه مردم را بر آن داشت که شعار دیگری بدهند و آن جمهوری بود. حکومت جمهوری یعنی حاکمیت باید بر اساس رأی و خواست اکثریت جامعه شکل گیرد و از آن جهت که اکثریت مردم ایران را مسلمانان تشکیل میدهند اسلامیت نظام هم مورد خواست و از شعارهای اولیه بود مردم چون علاقه مند به اسلام بودند میخواستند بر اساس موازین دینی و اسلامی کشور اداره شود. ولی متأسفانه این شعارها از مسیر اصلی اش منحرف شد. با این که آیتالله خمینی در پاریس فرمودند حتی کمونیستها هم حق اظهار نظر دارند، ولی وضعیت
به گونه ای شده است که حتی مسلمانان هم حق اظهار نظر ندارند. ایشان در بهشت زهرا گفتند گذشتگان و پدران ما چه حقی داشتند که برای ما تصمیم گیری کنند، الآن با این که بیش از %۷۰٪ جمعیت کشور در آن زمان نبودند و یا سن آنها اقتضای رأی دادن نداشت کسی به رأی و نظر نسل حاضر توجه نمیکند. انقلاب اسلامی برای آن صورت نگرفت که اشخاصی بروند و اشخاص دیگری جایگزین آنها شوند ولی رفتارها و روشها همان روشهای گذشته باشد، روشهایی که مردم آنها را قبول نداشتند و به خاطر آن انقلاب کردند. به عبارت دیگر انقلاب به معنای تحول اساسی در روشهاست نه اینکه فقط شاه برود و یک عمامه به سر جایش بیاید و همان رفتارها و روشهای گذشته و حتی بدتر در حال پیاده شدن .باشد از باب نمونه دادگاه انقلاب که در قانون اساسی ذکر نشده است یا دادگاه ویژه روحانیت بر طبق چه مبنایی بدون رعایت قوانین مثلاً حضور هیئت منصفه با نخبگان و مخالفان جامعه برخوردهای خشن و تند میکنند و آنها را زندان میکنند؟ حال آنکه دادگستری در قانون اساسی به عنوان متولی امر قضا شناخته شده است اسلامی که به دنبال جمهوریت مطرح میشد بجز این اسلامی است که آقایان مطرح میکنند و موجب بدبینی و فرار مردم از دین میشوند در روایات ما آمده کسی که در زندان است حتی او را به نماز جمعه ببرید تا نماز جمعه اش ترک نشود، ولی الآن به اسم اسلام و ارزشها افراد را ماهها در زندان انفرادی حبس میمیکنند و چه بسا در انجام برخی تکالیف واجب خود هم مشکل دارند، و سپس آنان را به زندانهای طویل المدت محکوم مینمایند. من حتی در زمان حیات آیتالله خمینی هم به روشهای اتخاذ شده اشکال داشتم و به ایشان تذکر میدادم یادم هست روزی آقای حاج سید احمد خمینی اینجا آمدند، من اشکالاتم را مطرح کردم ایشان گفتند شما اینها را یادداشت کرده به من بدهید تا برای امام بازگو کنم؛ من هم برای ایشان تیتر مطالب را به طور خلاصه نوشتم. آن وقت
دیدار و مصاحبه هیئت تحریریه ماهنامه «نامه» ۲۱ ۲۱۳۵ ایشان در کتاب رنجنامه مطرح کرده که شما نامه به امام نوشتید بدون تاریخ و امضاء، حال آنکه اصلاً قصد نامه نگاری نبود. من آنجا به احمد آقا گفتم به امام بگویید وزارت اطلاعات شما روی ساواک شاه را سفید کرده است مردم از ظلمها و تندیهای حکومت سابق به تنگ آمده بودند که انقلاب کردند، وگرنه ایران در آن زمان روزی ۶ میلیون بشکه صادرات نفت داشت و هرچند حیف و میل اطرافیان شاه و خودش بسیار بود اما به مردم هم چیزی میرسید. آیتالله خمینی در بهشت زهرا فرمودند شاه قبرستانها را آباد کرد، آیا او بیشتر اعدام کرد یا ما؟ انحراف در مسیر انقلاب ] نامه شما از چه برهه ای از زمان احساس کردید مسیر دارد عوض میشود؟ از زمان خود آیتالله خمینی من مفصل در کتاب خاطرات خودم که بخشی از خاطرات من است و همۀ آنها را بیان نکردم - مطالب را بیان کرده ام. من چند ماه یکبار خدمت ایشان میرفتم و مسائل را بیان میکردم و کارهای خلاف را متذکر میشدم. در رابطه با اعدامها یکی از قضات نزد من آمد و بسیار ناراحت بود و گفت: «بر اساس دستوری که از امام صادر شده به ما گفته اند شما مجاهدین خلق را که در زندان هستند و سر موضع میباشند اعدام کنید. من خیلی در فکر فرو رفتم تا این که قصد کردم نامه ای به ایشان در رابطه با اعدامها بنویسم، که با آقای حاج سیدهادی هاشمی مطرح کردم. ایشان که آن روز مسئول دفتر بود مخالفت کرد و گفت: با این کار ممکن است امام از دست شما ناراحت شود. با این که میگفتند امثال ایشان به من خط میدهند ولی او مخالف بود. من با قرآن استخاره کردم این آیه شریفه آمد و هدوا إلی الطیب من القول و هدوا إلی صراط الحمید نامه را که نوشتم به آقای هاشمی زنگ زدم که نامه را من نوشته ام و یک نسخه آن را
میخواهم به دست امام برسد و یک نسخۀ آن به دست شورای عالی قضایی، که مجدداً با اظهار مخالفت ایشان مواجه شدم. پس از مدتی آقای نیری که قاضی بود و تعدادی از آقایان را خواستم و به آنها گفتم: الآن ماه محرم است حداقل به احترام ماه محرم و احترام امام حسین از اعدامها جلوگیری کنید. ایشان :گفت ما تا به حال ۷۵۰ نفر را در تهران اعدام کرده ایم و دویست نفر را هم برای اعدام جدا کرده، ایم کلک اینها را بکنیم بعداً هرچه بفرمایید!! در هر صورت من علی رغم برخی مخالفت ها وظیفه ام میدانستم آن زمان مسائل را به مرحوم آیتالله خمینی تذکر دهم من به ایشان میگفتم: «کسانی دارند سوء استفاده میکنند و ماها مسئولیت داریم و باید در این دنیا و قیامت پاسخگو باشیم. ایشان یک شب نزد مسئولین بالا از من عذرخواهی کردند، که احمد آقا به من گفت: امام خیلی تواضع کردند و ایشان تا به حال نسبت به هیچ کس این قدر تواضع نشان نداده است. من هم گفتم چه فایده ای دارد؟ آقای ری شهری در تلویزیون حاضر شده و هرچه خواسته نسبت به مدارس من گفته و تهمت زده است آن وقت ایشان اینجا عذرخواهی میکند بهتر است جلوی امثال آقای ری شهری گرفته شود. من با ایشان به صراحت سخن میگفتم و بر این اساس گفتم: من میخواهم کنار باشم و با این وضعیت ادامۀ کار برای من ممکن نیست که ایشان قبول نکردند. باز هم تأکید میکنم اصل انقلاب کار درست و بجایی بود و آیتالله خمینی آن را خوب رهبری کردند. من یادم هست زمانی که بختیار حکومت نظامی اعلام کرده بود ایشان فرمودند ترتیب اثر ندهید و به خیابانها .بریزید اگر حکومت نظامی اعمال میشد بسیاری را دستگیر و زندانی میکردند و کل انقلاب برچیده میشد. ولی متأسفانه زمانی هم رسید که ایشان از مردم منقطع شده بودند، اواخر عمرشان دیگران کارهایی انجام میدادند که به نام ایشان تمام میکردند.
دیدار و مصاحبه هیئت تحریریه ماهنامه «نامه» یکی از آقایان که برای رعایت حال او که مزاحمش نشوند از ذکر نامش خودداری میکنم و از رفقای آقای فلاحیان است میگفت که آقای فلاحیان چنین گفته است: ما یکی دو سال آخر عمر امام کارهایی کردیم به نام امام حال آنکه اصلاً امام را ندیدیم و با حاج احمدآقا هماهنگی میکردیم. آیا خود مرحوم امام این انقطاع را میدانستند یا نه؟ من نمیدانم ولی خودم در حد مقدور و با صراحت چه حضوری چه با نامه و پیغام مطالب را تذکر میدادم. دیگران به من اعتراض میکردند که شما چرا شأن امام را رعایت نکرده اید من هم میگفتم مردم با پیامبر خدا به راحتی سخن گفتند. حتی امیرالمؤمنین میفرماید: «فلا تکفّوا عن مقالة بحق أو مشورة بعدل فإنی لست فی نفسی بفوق أن أخطئ و لا آمن ذلک من فعلی الا أن یکفی الله» از گفتار حق و مشورت عادلانه دست بر ندارید، زیرا من ذاتاً فوق خطا نیستم و از آن ایمن نمیباشم مگر این که خدا مرا کفایت کند. میبرخی افراد در گفته ها یا نوشته هایشان ادعا میکنند منتظری چون مقام خود را از دست داده انتقادگر شده است. حال آنکه این گونه نیست من در زمان آیتالله خمینی نیز مطالب را تذکر میدادم من نه طالب مقام بوده ام و نه برای آن ارزشی قائل بوده ام. مقامی که انسان نتواند مسئولیت خودش را انجام دهد چه فایده ای دارد؟ امیر المؤمنین الله وقتی با اعتراض ابن عباس مواجه شدند که شما چرا نشسته اید و کفش خود را وصله میزنید فرمودند این کفش پاره برای من از امارت و حکومت بر شما محبوبتر است مگر این که حقی را به پا دارم یا باطلی را دفع نمایم. من نه مخالف انقلاب بودم و نه ضد، آن من میگفتم روشها همان روشهای رژیم
سابق است؛ محاکمات پرونده سازی ها و .......... اگر امروز برخی هم سخن از اصلاحات
میگویند و نتوانسته اند آنگونه که باید و شاید آن را به سرانجام رسانند، مراد بازگشت به همان شعارهای اولیه است نه این که یک مطلب عجیب و غریبی باشد که برخی از آن وحشت کردهاند و با ایجاد موانع کاری کرده اند که عملاً اصلاحات با شکست مواجه شود.
از دست دادن فرصتها ] نامه نظرات متفاوتی در باب منشأ و علت انسداد سیاسی حاصل شده وجود دارد، شما فکر میکنید چه عاملی باعث فاصله شد و از اهداف اولیه انقلاب باز ماندیم؟ آیتالله خمینی معتقد بود باید محور مردم باشند و نمایندگان مجلس به عنوان برگزیدگان مردم باید حرف آخر را بزنند و میگفتند: مجلس در رأس همه امور است. اما متأسفانه حتی در زمان خود ایشان و پس از ایشان مجلس از ارزش افتاد و عملاً مجلس به نهادی بی خاصیت تبدیل شد به گونه ای که یک شخص با یک نامه یا یک توصیه مجلس را مسلوب الاختیار می.کند حکومتی که باید بر اساس نظر و خواست مجلس و مردم باشد به حکومت فردی تبدیل شد حال آن که حکومت فردی و شخصی در دنیای امروز دوام نخواهد داشت. حاکمیت فردی در هر زمانی کم میآورد، نه به سراغ مردم بلکه به سراغ اقلیت ناچیزی از رجاله ها و گروههای فشار میرود، مثل زمان رژیم سابق که به سراغ شعبان بی مخ ها میرفتند؛ اسمش را هرچه میخواهند بگذارند حتی اگر اسمش را حزب الله بگذارند. هم من اخیراً در یکی از سایتها گزارشی را دیدم مبنی بر این که گروهی به نام حزب اللهی به درب چادرهای آمریکایی ها که برای کمک رسانی به زلزله زدگان بم به ایران آمده اند رفته و آنجا شعار مرگ بر آمریکا سر داده اند و جشن کریسمس آنها را به زده اند. اگر راست باشد و چنین برخوردی انجام شده باشد کار غلطی بوده است. بر اساس یک انگیزه انسانی و بشری با امکانات خوب آمده بودند و قرار بوده است بیشتر از این بمانند ولی با این حرکت منصرف شده و از آنجا رفته اند، و تعداد بیشتری هم قرار بوده است به آن منطقه برای کمک رسانی بیایند که منصرف شده اند. آیا این درست است؟ آنها انسانیت کرده اند از آن سوی دنیا و مرزها برای اهداف انسانی آمده اند و دولت آمریکا هم ۳ ماه تحریمها را لغو کرده است، آیا این گونه رفتارها در برابر آنها صحیح است؟
دیدار و مصاحبه هیئت تحریریه ماهنامه «نامه» TIVO یک روزی شعار مرگ بر آمریکا مطرح بود ما هم میگفتیم ولی معنایش این نیست که تا ابد آیه نازل شده باشد و بی جهت برای خودمان دشمن سازی کنیم. میگویند دوست هزارش کم و دشمن یکی اش هم بسیار است. به نظر من فرصت خوبی بود تا دیوار بی اعتمادی خراب شود و از این فرصت استفاده شده روابط برقرار شود. من معتقدم بجز اسرائیل که آن را کشوری غاصب و نامشروع میدانیم باید با تمام کشورها رابطه برقرار کرد و نباید به واسطه تنها پنج شش میلیون یهودی که مخالف رابطه اند از جمعیت سیصد میلیونی آمریکا غافل شویم. صهیونیزم و لابی های یهود مخالف رابطه اند و متأسفانه برخی هم از داخل با آنها همسو شده اند. فرض کنیم آمریکاییها خواسته اند از فرصت زلزله بم استفاده کنند، استفاده از فرصتها کاری است عاقلانه و انسان عاقل از فرصتها استفاده میکند. [ ولایت فقیه ] نامه: قرائت خاصی میگوید دیدگاه ویژه از ولایت فقیه که منشأ حکومت است و باعث حاکمیت یافتن قشر خاص و ویژه ای از روحانیت شده باعث انسداد سیاسی در کشور است، نظر جنابعالی چیست؟ در این رابطه اینجانب در کتاب دیدگاهها تحت عنوان «ولایت فقیه و قانون اساسی» و «حکومت مردمی و قانون اساسی بحث مفصلی نموده ام اما به نحو اجمال به قول مرحوم آیتالله حاج شیخ محمد حسین اصفهانی در حاشیه مکاسب: «فقیه بما هو فقیه در مرحلۀ استنباط اهل نظر است نه در امور مربوط به نظم بلاد و حفظ مرزها و تدبیر شئون جهاد و دفاع و مانند اینها پس معنا ندارد این امور به او محول شود». نامه ظاهراً شما نسبت به نظریه ولایت فقیه ملاحظاتی داشته اید؟ بلی، من ولایت مطلقه فقیه را قبول ندارم و در انتخابات بازنگری قانون اساسی چون این را اضافه کرده بودند شرکت نکردم بسیاری از آقایان که اصرار بر آن داشتند الآن ضربه اش را خودشان میخورند. این اصلاً عاقلانه نیست که تمام مقدرات یک
کشور در دست و اختیار یک نفر غیر معصوم باشد و نخبگان جامعه، نمایندگان مجلس و در یک کلام مردم تصمیم گیرنده نباشند و حق اعتراض هم نداشته باشند. سازگاری جمهوریت و اسلامیت ] نامه: شما قائل به سازگاری جمهوریت و اسلامیت هستید، چگونه؟ چون اکثر مردم ما مسلمان هستند اگر موازین اسلام به خوبی تشریح شود آنها قبول خواهند کرد و مورد رضایت آنهاست و مردم بر اساس اسلام خواهان برقراری حکومت هستند و خود مردم خواهان آن هستند که موازین اسلام که حقوق همه طبقات حتی اقلیتها در آن رعایت شده باشد اجرا گردد. برخی مواقع حکمی از احکام اسلام باید با شرایط خاص خودش اجرا شود و اگر آن شرایط نباشد میتوان از آن صرف نظر کرد مثلاً حدود را در حدیث وارد شده که در کشورهای دیگر اجرا نکنیم چون اگر اجرا کنیم موجب وهن اسلام میشود، همین ملاک در داخل هم هست. اگر مثلاً از باب فرض کسی را رجم و سنگسار نماییم موجب خواهد شد که مردم از دین زده شوند در این صورت از باب تزاحم ملاکات احکام از اجرای این حکم موقتاً جلوگیری خواهد شد. اگر احکام اسلام و دین به خوبی تبیین و اجرا شود خودبه خود مردم راغب و طالب خواهند شد. اسلام دین رحمت و عطوفت است نه دین خشونت و غلظت. * نامه: سؤال من این است که به نظر شما در حکومت اسلامی آیا افراد غیر مسلمان میتوان تصدی امور داشته باشند؟ انند اشکالی در اینجا وجود ندارد اگر امین و اهل تخصص باشند. البته برخی امور مثلاً قضاوت شرایط خاص خودش را داراست. نامه حتی ریاست جمهوری؟ ریاست جمهوری شرایط خاصی، دارد قانونگذار خواسته است اسلامیت به این وسیله حفظ شود.
دیدار و مصاحبه هیئت تحریریه ماهنامه «نامه» نامه ملاک جمهوریت مردم هستند اما ملاک اسلامیت چه خواهد بود؟ ۶ ۲۱ برای تشخیص اسلامیت نظر شورای فقها یا اعلم فقها حجت است و ملاک آنها هستند. نامه: آیا این امکان وجود دارد که با تلاش نیروهای سیاسی بویژه نیروهایی که به اصول اولیهٔ انقلاب اعتقاد دارند یا کسانی که به مبانی دموکراسی معتقدند اوضاع متفاوتی را به وجود آورد؟ من علم غیب ندارم ولی خداوند در قرآن میفرماید: «إنّ الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم. و از پیامبراکرم صلی الله علیه وسلم نقل شده کما تکونوا یولی علیکم» همانگونه لاله ها شما حکومت میشود. مردم و نخبگان باید همان انگیزه های اولیه انقلاب را تجدید کنند تا بتوان به آینده خوشبین بود. که هستید بر نامه فکر میکنید مرکز ثقل این تحول ممکن است روشنفکران دینی باشند یا گروهی دیگر از روحانیت یا دیگر مجموعه ها؟ همانگونه که در انقلاب تمام طبقات دخیل بودند اینجا هم نمیتوان طبقه ای خاص را مطرح کرد البته روشنفکران جایگاه اساسی دارند اما نمیتوان از دیگر اقشار و طبقات غافل بود. حقوق بشر از دیدگاه اسلام ] نامه در یکی از روزنامه ها مطلبی از جنابعالی تقریر شده بود که رویکرد متفاوتی نسبت به حقوق بشر با دیدگاه رایج در حوزه ها داشتید شما بجز آن مبحث آیا این مقوله را پررنگ تر ادامه خواهید داد؟ من امسال درسی را تحت عنوان سب (المؤمن شروع کردم، در این مدت به بهانهٔ مبحث سب «المؤمن» از کتاب مکاسب شیخ انصاری خواستم به این مطلب بپردازم که انسانها ذاتاً فارغ از هر گرایش ایده دین و عقیده ای دارای کرامت ذاتی اند. شیخ انصاری معتقد است سب مؤمن حرام است و ایشان برای غیر مؤمن حق قائل نیست، اما من خواستم ثابت کنم که این قابل خدشه است؛ در قرآن به طور مطلق میفرماید:
لقد کرمنا بنی آدم و امیرالمؤمنین الا خطاب به مالک اشتر میفرمایند: «واشعر قلبک الرحمة للرعیة والمحبة لهم... فإنّهم صنفان: إما أخ لک فی الدین أو نظیر لک فی الخلق» با رحمت و محبت با رعیت برخورد کن زیرا آنان یا برادر دینی و ایمانی تو هستند یا در خلقت چون تو انسان میباشند. آزادی حق انسان است و کسی نمیتواند این حق را از او سلب کند مگر این که مخلّ حقوق دیگران باشد. متأسفانه این بحث فقهی ناقص ماند و نتوانستم آن را ادامه دهم. نقاط مثبت تحولات ] نامه تحولات این چند ساله در عین این که دارای ضعفهایی بوده است اما به نظر شما نقاط مثبت آن چه میتواند باشد؟ با این که مجلس را از خاصیت انداخته اند ولی با این حال با همه مشکلات و موانعی که برای آنها ایجاد کرده اند خدمات بسیاری توسط مجلس انجام شده است که ملت آنها را فراموش نخواهند کرد حرفهایی زده اند مطالبی به اطلاع مردم رسید که قبلاً کنترل میشد و کسی حق نداشت آن مطالب را بیان کند. خوشبختانه این جوّ شکسته شد و این مایۀ امید است و خود مردم باید راه را ادامه بدهند. [ نظارت استصوابی توسط شورای نگهبان ] نامه نکته خاصی به نظر حضرتعالی در مورد مباحث روز اگر هست بفرمایید. الآن که من در خدمت شما هستم بحث صلاحیتها توسط شورای نگهبان مطرح است. فلسفه تصویب اصل ۹۹ با توجه به این که من رئیس مجلس خبرگان بودم - این بود که چه باید کرد تا حاکمان کشور چون رژیم گذشته در انتخابات دخالت نکنند و انتخابات آزاد برگزار شود فکر میکردیم مقدسترین نهاد شورای نگهبان است، چون از سوی آیتالله خمینی نصب شده.اند هدف نظارت بر امر انتخابات بود نه بر
دیدار و مصاحبه هیئت تحریریه ماهنامه «نامه» کاندیداها و انتخاب شوندگان این فلسفهٔ تصویب اصل ۹۹ بود. ولی الآن به نحو دیگری عمل میشود و عملاً نظارت بر کاندیداها و انتخاب شوندگان اعمال میشود و انتخابات را دو مرحله ای کردهاند این برخلاف اهداف اولیه تصویب این اصل است. نامه از این که فرصت خود را در اختیار ما گذاشتید تشکر وافر داریم. من هم از احساس وظیفهٔ شما متشکرم. إن شاء الله در انجام وظایف خود بویژه در امر اطلاع رسانی صحیح موفق باشید. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
۱۳۸۲/۱۰/۲۲ (۴۵) در مورد رد صلاحیت کاندیداهای مجلس شورای اسلامی بسمه تعالی در پی رد صلاحیت گسترده کاندیداهای نمایندگی مجلس هفتم توسط شورای نگهبان و اعتراضات انجام شده بویژه تحصن تعدادی از نمایندگان محترم مردم در مجلس شورای اسلامی، حضرت آیتالله العظمی منتظری در آغاز درس نهج البلاغه در روز دوشنبه ۸۲/۱۰/۲۲ بیاناتی را ایراد داشتند. آنچه در پی میآید مشروح سخنان معظم له میباشد: بسم الله الرحمن الرحیم هنگامی که اینجانب رئیس مجلس تصویب قانون اساسی بودم در مورد انتخابات مطرح شد که چه روشی باید پیش گرفت که مانند زمان شاه نباشد و انتخابات آزاد باشد و جریان سابق که شاه و زرا و وزارت کشور در امر انتخابات دخالت میکردند و نمایندگانی را که خود میپسندیدند به مردم و مجلس تحمیل میکردند بدون اینکه مردم بدانند آنها چه کسانی هستند تکرار نشود به نظر رسید مقدسترین نهاد شورای نگهبان است چون در آن فقهای منصوب از ناحیه امام وجود دارد، لذا اصل ۹۹ تصویب شد که شورای نگهبان بر انتخابات نظارت داشته باشد، نه اینکه بر کاندیداها ناظر باشند که چه کسی صلاحیت دارد یا ندارد. به همین منوال در چند دوره از مجلس شورای نگهبان به امر نظارت قانونی خود میپرداخت، ولی متأسفانه با تفسیر خود آقایان نظارت به استصوابی تفسیر شد به این معنی که انتخابات دارای دو مرحله باشد مرحله اوّل باید کاندیداها را شورای نگهبان
در مورد رد صلاحیت کاندیداهای مجلس شورای اسلامی ۲۲ انتخاب نماید و پس از آن مردم آنها را انتخاب کنند این گونه تفسیر که آقایان برای خود کردند و سپس آن تفسیر را بر مجلس شورا نیز تحمیل نمودند برخلاف روح قانون اساسی است. اصل ۹۹ برای آن تصویب شد تا جلوی کسانی که آزادیها را سلب میکردند گرفته شود، ولی این مسیر عوض شد به گونه ای که خود آقایان شورای نگهبان آزادیهای مصرح در قانون اساسی را سلب میکنند. متأسفانه در اینجا اتهاماتی بی اساس چون سارق بزهکار و عضو احزاب غیرقانونی، عدم تعهد به اسلام نظام و.... را به کاندیداها و بندگان خدوم وارد میسازند. گفته میشود صلاحیت افراد را احراز نکرده ایم و از یک سال پیش افرادی را به عنوان ناظر با هزینه های هنگفت در شهرهای مختلف جهت زیر نظر گرفتن و پرونده سازی برای کاندیداها گماشتند تعجب اینکه بیش از هشتاد نفر از نمایندگان فعلی مجلس را با اتهامات واهی رد صلاحیت کرده اند آیا قوانینی که در طول چند سال گذشته توسط همین نمایندگان رد صلاحیت شده تصویب شده است شرعی و قانونی نیست؟ آقایان شورای نگهبان با این اعمال خود به مجلس مردم و نمایندگان آنان توهین بزرگی کرده اند. در شرع مقدس اسلام تهمت غیبت و نابود کردن شخصیت افراد بخصوص کسانی که دلسوز و خادم هستند یک عمل غیر شرعی است چگونه میتوان چند نفر را عقل کل و قیم مردم دانست و برای مردم و معتمدین آنان هیچ ارزشی قائل نشد؟ من معتقدم مردم در انتخاب خود اشتباه نمیکنند اهانت به نمایندگان و کاندیداها و افرادی که مورد اعتماد مردم و خادم آنها هستند و افراد با سابقه در قبل و بعد از انقلاب میباشند یک فاجعه است. امیدوارم آقایان به خود آمده و به اشتباه خود پی برده و در مقام جبران آن برآیند و از عمل اشتباه خود بازگردند.
در حدیث از پیامبراکرم نقل شده است کل بنی آدم خطاء وخیر الخطائین لَی اللهُ عَلَم التوابون تمام بنی آدم خطاکارند و بهترین خطاکاران توبه کنندگان هستند. میگویند حرمت شورای نگهبان باید حفظ شود متأسفانه شورای نگهبان خود حرمت خود را از بین میبرد شورای نگهبان محترم است ولی نباید در اموری که به آن ارتباط ندارد دخالت نماید. امیدوارم خداوند عواقب امور همه ما را ختم به خیر بفرماید. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۱۰/۲۲ دفتر آیتالله العظمی منتظری
۱۳۸۲/۱۰/۲۸ (۴۶) مصاحبه خبرگزاری ژاپنی «کیودو» بسم الله الرحمن الرحیم اصلاحات بازگشت به آرمانهای اولیه انقلاب است ] با تشکر از این که وقت خود را در اختیار ما گذاشتید؛ به عنوان اولین سؤال، جنابعالی رفتار آقای خاتمی را چگونه ارزیابی میکنید؟ آقای خاتمی در اوایل انتخاب شدن وعده های خوبی به مردم دادند ولی متأسفانه شرایط به گونه ای شد که آن وعده ها عمل نشد مقصود از اصلاحاتی که ایشان بر آن تأکید داشتند بازگشت به آرمانها و شعارهای اولیه انقلاب است. در رژیم سابق حکومت حکومتی فردی و استبدادی بود مردم آزادی نداشتند و خواسته های آنان تأمین نمیشد، و حاکمیت بر طبق خواست اکثریت مردم شکل نگرفته بود. حکومت فردی برخلاف نظر اکثریت خلاف طبیعت است و به قول فلاسفه «القسر لایدوم» یعنی حرکت برخلاف طبیعت دوام ندارد. دستاوردهای انقلاب ] به نظر شما بزرگترین دستاورد انقلاب چه میتواند باشد؟ در وهله اول باید دستاورد برای انقلاب قائل باشیم تا بتوانیم دستاورد بزرگ آن را ذکر کنیم! اصل انقلاب حرکتی بجا و برحق بود انقلاب در سه شعار اصلی خلاصه میشد:
، استقلال، آزادی جمهوری اسلامی انقلاب یعنی تحول اساسی و حقیقی در تمام امور و شئون کشور متأسفانه از همان اوایل تحولاتی باعث شد که برخلاف ایده های اصلی انقلاب مسیر عوض شد. تجربه نشان داده است که قدرت استبداد آور است اگرچه حاکم به اسم اسلام حکومت و قدرت را در دست بگیرد؛ البته تا حدی «استقلال» به دست آمد و دست اجانب کوتاه شد. افراد مستبد مانند شاه به نام دین حکومت دیکتاتوری و اقتدارگرا نداشتند و به این ترتیب ضربه ای به دین و اسلام نمیخورد ولی اگر بنا باشد حاکمیت به نام دین ظلم کند ضربه اش به دین و ارزشهای آن میخورد. شما فکر میکنید مردم الآن راضی ترند یا در حکومت گذشته؟ مردم نه آن وقت راضی بودند نه حالا! [ تغییر در آینده سیاسی - اجتماعی ایران ] * به نظر جنابعالی آیا آینده سیاسی - اجتماعی ایران دچار تغییر خواهد شد؟ بستگی به خود مردم دارد. در قرآن کریم میفرماید: «إنّ الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم «خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نخواهد داد مگر آنکه مردم خودشان را تغییر دهند؛ و از پیامبراکرم نقل شده: «کما تکونوا یولّی علیکم» یعنی همانگونه که هستید بر شما حکومت خواهد شد. * در شرایط ایران فعلی قم به عنوان مرکز دین مطرح است؛ پرسش من این است که آیا این قم است که حاکمیت سیاسی راکنترل میکند یا حاکمیت سیاسی قم را کنترل میکند؟ وضعیت به گونه ای شده است که حاکمیت سیاسی حوزه های علمیه بویژه قم را تحت کنترل همه جانبه خود درآورده است. [ روابط ایران و آمریکا ] به عقیدهٔ جنابعالی روابط ایران و آمریکا تا چه زمانی باید دچار چالش و تضاد باشد؟
مصاحبه خبرگزاری ژاپنی «کیودو» ۲۲ بجز اسرائیل که کشوری غاصب و نامشروع در جامعه جهانی است چون زمینهای فلسطینی ها را غصب کرده است بایستی با تمام کشورها رابطه همه جانبه برقرار باشد قطع رابطه با آمریکا هم در مقطع خاصی صورت پذیرفت و همیشگی نیست؛ اگرچه به بسیاری کشورها از ناحیۀ آمریکا ظلم شده است، مثلاً کشور ژاپن توسط آمریکاییها دو شهر بزرگ آن توسط بمب اتمی کاملاً تخریب شد. مردم ما نیز از آمریکایی ها دل خوش ندارند البته از انگلیس و روسیه هم دلِ خوشی نداریم ولی قطع رابطه در شرایط خاص انجام شد و موقت بود. باید عاقلانه با کیاست همراه با تأمین مصلحت ملی دیوار بی اعتمادی تخریب گردد. به نظر من مصلحت دو کشور است که رابطه برقرار شود و این صهیونیستهای آمریکا و لابی یهود هستند که به شدت با از سرگیری رابطه مخالف.اند دشمن تراشی در سیاست خارجی و داخلی کار صحیحی نیست. به گفته یکی از بزرگان دوست هزارش کم و دشمن یکی آن هم زیاد است ژاپنیها اگرچه در گذشته با آمریکاییها تعارض و دشمنی داشتند ولی عاقلانه برخورد کرده و دیوار دشمنی های گذشته را خراب کردند. رابطه دین و حکومت ] من شنیده ام مردم ایران آهسته آهسته از رفتن به مساجد امتناع میکنند. به نظر میرسد مخلوط شدن سیاست و دیانت علت اصلی .است نظر جنابعالی چیست؟ فراری شدن مردم از مساجد به دلیل گریز آنها از دین نیست. مردم ما دین دارند و به ارزشهای دینی اعتقاد دارند نرفتن مردم به مساجد به این دلیل است که متأسفانه از نام دین و مسجد سوء استفاده شده است، دین وسیله ای شده است تا امیال قدرتمندان اجرا شود. به نظر من دین از سیاست جدا نیست دین اسلام تنها منحصر به احکام اخلاقی و عبادی نیست و در مورد زندگی اجتماعی و اقتصادی و سیاسی جامعه نیز احکام ویژه ای دارد. ولی آنچه اینجا اهمیت دارد این است که بایستی این احکام اجتماعی و سیاسی مطابق عقلانیت و عدالت اجرا شوند آیتالله خمینی میگفت
کسی که میگوید دین از سیاست جداست نه دین را شناخته و نه دیانت را؛ و این مطلب صحیحی است. دربارۀ انتخابات مجلس هفتم نظر حضرت آیتالله چیست؟ من در حال حاضر نفیاً و اثباتاً نظری ندارم اگر انتخابات آزاد باشد و دخالتهای غیرقانونی نباشد مردم باید شرکت کنند ولی اگر انتخابات آزاد نباشد نمیتوان نظر خاصی را ابراز کرد مثبت ترین و منفیترین اثر پیروزی انقلاب ] * مثبت ترین اثر پیروزی انقلاب و منفی ترین اثر آن چه چیزی میتواند باشد؟ (کمی مکث ... مثبت ترین اثر پیروزی انقلاب این است که مردم فهمیدند اگر هماهنگ باشند قدرت بزرگی هستند چنین باوری در زمان شاه نبود. مردم ما قدرت خود را بازیافتند و این مایه امیدواری است. و بُعدِ منفی پیروزی انقلاب تندروی ها و ظلمهایی است که به نام دین و اسلام انجام میشود به گونه ای که چهره اسلام خشن و کریه نشان داده میشود، حال آنکه اسلام دین رحمت و عطوفت است. [ رفع حصر ] نزدیک به یک سال است که محدودیتها از جنابعالی برطرف شده است. شرایط سلامتی شما چگونه است؟ شرایط فعلی شما چگونه است؟ خوشبختانه سرحال هستید! الحمدلله حالم بهتر است. کسالت هایی هم داشتم که کمی برطرف شده است. عصرها به تدریس نهج البلاغه امیرالمؤمنین ها مشغول هستم ولی درس صبح ها که شروع شده بود را نتوانستم ادامه دهم و پس از مدت کوتاهی تعطیل شد. بالاخره با شرایط سنی بالا نمیتوان مثل گذشته به تدریس مشغول شد و آن را ادامه داد.
مصاحبه خبرگزاری ژاپنی «کیودو» ۲۲ در مورد رفع حصر تنها آزادی مختصری حاصل شده و حسینیه شهدا که محل تدریس سالیان متمادی بوده است به وضعیت اسفباری درآمده و هنوز بازپس داده نشده است. دفتر مشهد و منزل خریداری شده توسط همسر احمد آقا پسرم هنوز در اشغال نیروهای امنیتی است برخی از امکانات دیگر و پولهای وجوهات هنوز بازپس داده نشده است. آیا با این اوصاف میتوان گفت رفع حصر کامل شده است؟! والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
۱۳۸۲/۱۱/۱ (۴۷) مصاحبۀ هفته نامۀ خبری اتریشی «ورلاگزگروپ» بسمه تعالی) هفته نامه خبری ورلاگز گروپ چاپ اتریش در گفتگوی کوتاهی با آیتالله العظمی منتظری به برخی مباحث روز پرداخت. هدف از تصویب اصل ۹۹ قانون اساسی ] آیتالله منتظری در پاسخ به سؤالی در رابطه با تصویب اصل ۹۹ قانون اساسی و با توجه به اینکه ایشان رئیس مجلس خبرگان قانون اساسی بودند گفتند: تصویب اصل ۹۹ قانون اساسی برای این بود که انتخابات آزاد بدون دخالت حاکمیت و مجریان برگزار گردد. در آن هنگام به نظر رسید قدیس ترین نهاد با توجه به نصب آنها از ناحیۀ آیتالله، خمینی شورای نگهبان است؛ آنان برای نظارت بر انتخابات تعیین شدند تا مبادا مثل زمان شاه دربار و برخی وزارتخانه ها در امر انتخابات دخالت کنند و کاندیداهایی را بر مردم تحمیل نمایند بدون آنکه مردم شناختی از آنها داشته باشند شورای نگهبان مدتی به این وظیفه عمل کرد اما از مجلس چهارم به بعد آن را خودشان به استصوابی تفسیر کردند و عملاً در امر انتخابات دخالتهای بیجا کردند. ایشان در ادامه فرمودند: وظیفۀ شورای نگهبان نظارت بر امر انتخابات بود ولی پس از آن به «نظارت ب
مصاحبه هفته نامه خبری اتریشی «ورلاگز گروپ ۲۲ کاندیداها» تبدیل شد با این تفسیر اگر کاندیداهایی را آقایان شورای نگهبان مورد پسند قرار دادند مردم مجازند آنان را برای نمایندگی مجلس انتخاب نمایند آیتالله منتظری ضمن اشاره به رد صلاحیتهای گسترده اخیر توسط شورای نگهبان به دلایل واهی و اتهامات بی اساس اکثر رد شدگان را افرادی متدین، معتقد دلسوز و متخصص نامیدند و فرمودند: یکی از نمایندگان فعلی مجلس که ریاست کمیسیون اصل ۹۰ را به عهده دارد فردی است عالم و مجتهد مسلّم که تا به حال چندین دوره نماینده مردم در مجلس بوده است؛ این عالم روحانی دلسوز را تنها به جرم این که در کمیسیون اصل ۹۰ به شکایات و مظالم از جمله خانواده زندانیان چون آقاجری، زهرا کاظمی و ملی مذهبی ها و... رسیدگی کرده است به اتهام عدم التزام به اسلام رد صلاحیت کرده اند. آرمانها و شعارهای انقلاب و تحقق آنها ] فقیه عالیقدر در پاسخ به پرسش خبرنگار مبنی بر این که با توجه به گذشت ۲۵ سال از پیروزی انقلاب چه چشماندازی نسبت به انقلاب دارید، فرمودند: همین اندازه به شما عرض کنم که وعده ها و شعارهای اولیه انقلاب (استقلال آزادی، جمهوری اسلامی بجز استقلال از دولتهای خارجی آن هم تا اندازه ای عملی نشده است و مردم نتوانسته اند به اهداف اولیه دست یابند. ایشان آزادی بیان و گردش آزاد اطلاعات را یکی از اهداف اولیه انقلاب ذکر کرده با اشاره به تحصن نمایندگان و عدم انعکاس آن در رسانه های زیر نظر حاکمیت گفتند در وهله اول ۸۳ نفر از نمایندگان و تا به حال بیش از ۱۲۰ نماینده مجلس در خانهٔ ملت تحصن کرده اند تحصنی که حق آنهاست و اعتراض حق نمایندگان و وکلای ملت است، به حکم عقل و شرع مظلوم حق اعتراض دارد؛ اما متأسفانه حتی یک بار به
این واقعه هم توسط رادیو و تلویزیون ایران پرداخته نشده است و مردم برای آگاهی از اخبار تحصن باید به رسانههای خارجی مراجعه نمایند رادیو و تلویزیون به بایکوت شدید خبری تحصن بزرگ نمایندگان مجلس ادامه میدهد ولی آنچه را که با سلیقه و خواست بخشی از حکومت مطابق باشد منعکس میکنند، و این رسانه ملی سخنگوی حاکمیت شده است حال آنکه باید سخنگوی ملت باشد و مردم مسائل و اخبار و رویدادهای کشور را بدون سانسور از طریق این رسانه داخلی مطلع شوند. معظم له در ادامه فرمودند: در عوض اگر روزنامههای مستقل به انعکاس رویدادها و اخبار بپردازند، انتقاد کننده را تحت فشار میگذارند تا تن به خودسانسوری دهند وگرنه سر و کارشان با دادگاه انقلاب یا ویژه روحانیت است در حالی که این دادگاهها اختراعی خود آقایان است و در قانون اساسی نامی از آنها نیست. آیتالله منتظری در پاسخ به سؤال خبرنگار اتریشی که میخواست بداند چه چیزی باید تغییر کند تا به اهداف اوّلیه انقلاب نزدیک شوید گفتند: باید روشهای استبدادی کنار گذاشته شود و حکومت مردمی که وعده داده شده بود محقق شود؛ و این مهم از راه برگزاری انتخابات آزاد، است و بازگشت قدرت از قدرتمندان به مردم و نمایندگان مجلس که تبلور اراده مردمند میسر است. متأسفانه مجلس که نماد حکومت مردمی و جمهوریت نظام است مورد انواع و اقسام هجومها قرار گرفته است و آنها را به صرف اظهار نظر احضار و محاکمه میکنند و افرادی که خودشان را فوق قانون میدانند در امر مجلس دخالت کرده و وظیفه قانونگذاری نمایندگان مجلس را بازیچه قرار میدهند برگزاری انتخابات فرمایشی با مجلس فرمایشی و حکومت فردی در دنیای امروز دوام ندارد. ایشان گفتند متأسفانه تمام کارهای خلافِ انجام شده با نام اسلام و ارزشهای دینی صورت
مصاحبه هفته نامه خبری اتریشی «ورلاگز گروپ» ۲۲ میگیرد و نتیجه ای جز فراری شدن مردم از اسلام ندارد و دین عنصری خشن و کریه نزد مردم تصور میشود. در پایان آیتالله العظمی منتظری دربارهٔ وضعیت مسلمانان اتریش سؤالاتی از خبرنگار کردند خبرنگار :گفت مسلمانان کشور اتریش در فعالیت های مذهبی و علمی آزادند. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته. ۱۳۸۲/۱۱/۱ دفتر آیتالله العظمی منتظری
۱۳۸۲/۱۱/۳ (۴۸) مصاحبه روزنامه ژاپنی «یومیوری» بسم الله الرحمن الرحیم شعارها و آرمانهای اولیه انقلاب ] در آستانه سالگرد پیروزی انقلاب هستیم اگر به عقب برگردیم و فرض را بر این بگذاریم که اول انقلاب بودیم چه میکردید؟ چه چیزی را باید اصلاح کنیم؟ علت اصلی به ستوه آمدن مردم از رژیم گذشته مشکلات اقتصادی نبود؛ بلکه علت اصلی انقلاب مردم، ایران نبودن استقلال و دخالتهای اجانب و عدم آزادی بود. کشورهای خارجی در کشور ما دخالت میکردند. انتخابات آزادانه برگزار نمیشد و کشور به صورت پادشاهی اداره میشد و نمایندگانی هم که به مجلس آن زمان میرفتند معمولاً با دخالت دستگاههای حکومت انتخاب میشدند، و مردم میدیدند کسانی را به عنوان نمایندگانشان معرفی میکنند حال آنکه مردم از آنها شناختی نداشتند. آزادی بیان در رژیم سابق نبود. اگر کسی مخالفتی از خود نشان میداد محکومیت و زندان را در پی داشت. نبودن آزادی مخصوص یک قشر خاص نبود بلکه تمام اقشار اعم از دانشگاهی، روحانی بازاری و غیره آزاد نبودند. در یک کلام استبداد شاهی حاکم علی الاطلاق .بود انقلاب شد تا استبداد برود، و استقلال و آزادی و جمهوری اسلامی به دست آید. آزادی آنقدر مورد خواست مردم و آیتالله خمینی بود که ایشان در پاریس میگفتند حتی کمونیستها آزادند نظر خویش را در حکومت مورد نظر ما بگویند حکومت مردمی بر اساس موازین اسلامی از ایده های
مصاحبه روزنامه ژاپنی «یومیوری» ۲۲ مردم بود. مردم ما انقلاب نکردند که یک گروه بروند و گروه دیگر بیایند و بر مسند قدرت قرار گیرند با همان روشها قرار نبود فقط یک به اصطلاح - کلاهی برود و یک عمامه به سر بیاید و همان کارهای گذشته تکرار شود؛ مثلاً دستور دهند طی مدت کوتاهی حدود صد روزنامه و نشریه تعطیل شوند و افراد از اقشار مختلف احضار، پرونده سازی و محاکمه و بازداشت و زندانی شوند حتی برخی از آنها را در زندانها مورد شکنجه قرار دهند گذشته در انتخابات آزادی نبود حالا هم نیست و چند نفر انگشت شمار خود را قیم مردم میپندارند و کسانی را که دلسوز، محترم و حتی مجتهد و دارای سوابق شاخص هستند رد صلاحیت میکنند به جرم این که از حقوق اساسی ملت دفاع کرده اند. من به طور مکرّر گفته ام در مجلس خبرگان قانون اساسی اصل ۹۹ تصویب شد تا افرادی نخواهند کاندیداهای مورد پسند خود را به مردم تحمیل نمایند. ولی متأسفانه همین عمل توسط شورای نگهبان در حال حاضر در حال انجام است. و آنچه از آن گریزان بودیم توسط همین شورای نگهبان در حال انجام است. مردم نیازی به معرفی و حرکات قیم مآبانه آقایان ندارند. مردم هر شهری خودشان بهتر افراد را میشناسند. مردمی که متدیناند هیچگاه بی دینها و افراد فاسد را برای نمایندگی انتخاب نخواهند کرد صرف بودجه های هنگفت توسط دفاتر نظارت در بیش از ۳۰۰ شهر که با هدف پرونده سازی صورت گرفته نوعی زورگویی بوده و برخلاف آزادی است که مورد خواست مردم است. خلاصه این که نه تنها اهداف انقلاب محقق نشده بلکه چون کارهای خلاف به نام اسلام انجام میشود میتوان گفت از قبل هم بدتر شده است. روشهای گذشته به اسم اسلام نبود، ولی در حال حاضر به نام اسلام اعمال خشونت باری انجام میگیرد که در نتیجه اسلام که دین رحمت است خشن و بی منطق جلوه میکند، و با این وضعیت چگونه میتوانیم بگوییم وعده های داده شده صورت پذیرفته و بهتر از گذشته شده است؟!
ا ولایت مطلقه فقیه ] اشکالاتی که شما ذکر کردید و این که به صراحت سخن از بدتر شدن اوضاع یا استبداد مطرح میفرمایید عده ای را بر این باور واداشته که بگویند این مشکلات ناشی از ساختار نظام میباشد که همان «ولایت فقیه» است. شما خود از صاحب نظران این تئوری محسوب میشوید. آیا با این باور موافق هستید؟ در اصل ۱۱۰ که پس از بازنگری به طور گسترده اختیارات بسیاری را به یک فرد یعنی رهبری دادند در حالی که پاسخگو نیست علت اصلی آن چیزهایی است که به عنوان مشکل میتواند طرح شود؛ بنابر این اصل که در بازنگری گسترش یافت اهرمهای قدرت همگی دست رهبری است ولی رئیس جمهور که مستقیماً منتخب ملت است و باید پاسخگو هم باشد عملاً خلع سلاح شده است. ولایت فقیه که با قید «مطلقه در بازنگری مطرح شد چیزی بود که من به آن رأی ندادم. در کتابی هم که اخیراً با نام «از آغاز تا انجام» چاپ شده که دست نوشته های بنده در زندان اوین است و در دوران حصر غیرقانونی آن را تکمیل کرده ام و به مباحث اصول عقاید میپردازد، در یک پاورقی آن من به صراحت آورده ام ولایت مطلقه فقیه نه دلیل شرعی دارد و نه دلیل عقلی این کتاب به همین دلیل دو ماه در وزارت ارشاد برای صدور مجوز ماند تا این که مجبور شدم این جمله را حذف کنم البته حاکمیت چون اسلامی است لازم است که یک کارشناس اسلامی بر آن ناظر باشد ولی نه به صورت مطلقه و فراقانونی که حتی نهادهای زیر نظر او هم پاسخگو نباشند ولایت فقیهی که ما میگفتیم به این معنی نیست که یک نفر غیر معصوم برای مردم ارزش قائل نباشد و با یک دستور خواست ملت را زیر پا بگذارد و پاسخگو هم نباشد. ساختار کنونی کاملاً مخالف وعده های داده شده است فقیه از آن جهت که فقیه است به مناسبت حکم و موضوع باید به کار فقهی اش بپردازد. او باید ناظر باشد تا مجریان مطابق شرع حرکت کنند و قوانین خلاف شرع تصویب و اجرا نشود. اما
مصاحبه روزنامه ژاپنی «یومیوری» ۲۲ دیگر حوزه ها مثل، اقتصاد سیاست داخلی و خارجی و.... در تخصص فقیه نیست و نباید در آنها دخالت نماید. تضاد در ساختار نظام ] * به نظر جنابعالی بزرگترین اشتباهی که پس از ۲۵ سال گذشت از انقلاب میتوان به صراحت گفت چیست؟ تضاد در ساختار نظام به این معنی که یک نفر بدون پاسخگویی و مادام العمر واجد تمام اهرمهای قدرت و دیگری که رئیس جمهور منتخب ملت است مسئول و پاسخگو ولی فاقد اهرمهای قدرت باشد برای تفصیل میتوانید به فصل چهارم از جزوه حکومت مردمی و قانون اساسی که در کتاب دیدگاهها ثبت است مراجعه فرمائید. چنین وضعیتی پس از بازنگری قانون اساسی صورت گرفت یا قبل آن وجود داشت؟ حتی زمان آیتالله خمینی هم عملاً وجود داشت، و پس از آیتالله خمینی وضعیت حادتر شد؛ به عنوان نمونه دادگاه انقلاب و ویژه روحانیت که موقتی بودند و در یک شرایط ویژه تأسیس شدند با اختیارات وسیع تری ادامه کار دادند و محاکمات بی رویه انجام میشود. * اگر اکثریت مردم حکومت اسلامی نخواهند و به یک حکومت دموکراتیک غیردینی رأی دهند چه باید کرد؟ با توجه به این که اکثریت مردم ما مسلمانند چنین فرضی درست نیست. آنها خواهان پیاده شدن اسلام واقعی اند نه این اسلامی که آقایان مطرح میکنند و با نام آن به اسلام ضربه میزنند رابطه دین و حکومت ] یعنی ممکن نیست که دین از سیاست جدا باشد؟
اسلام دینی منحصر به فرد است که علاوه بر مسائل عبادی در سیاست، احکام، اقتصادی، جزائی و... نظر دارد نمیتوان با وجود این برنامه ها و دستورات گفت دین اسلام از سیاست جداست؛ ولی کارهایی که برخی به نام اسلام انجام میدهند و خود را فوق انتقاد قلمداد کنند با اسلام واقعی تفاوت دارد امام علی با این که طبق عقیده ما معصوم از خطا هستند میفرمایند این گونه نیست که من فوق خطا باشم مگر این که خداوند مرا کفایت کند ولی آقایان خود را بالاتر میدانند و اگر نمایندگان مجلس به آنها نامه نوشته و انتقاد کنند ناراحت میشوند. میولایت فقیه و حکومت مردمی ] تصور شما از ولایت فقیه چیست که با دموکراسی سازگار باشد؟ در مقابل نظریهٔ انتصاب اعتقاد من این است که اولاً مردم باید ولی فقیه را انتخاب نمایند، و ثانیاً مادام العمر نبوده و به طور موقت مثلاً چهار ساله باشد، و ثالثاً باید پاسخگوی مردم باشد و خودش را فوق قانون نداند. من قبلاً در جزوۀ «ولایت فقیه و قانون اساسی به طور مفصل به این موضوع پرداخته ام و آنجا آمده است که قهراً محدودهٔ اختیارات رهبری و هدف آن تابع نحوه انتخاب است. به نظر میرسد به تناسب حکم و موضوع و تناسب مسئولیت و قدرت باید در آینده با تحقق شرائط بازنگری در قانون اساسی یا این که خود ولی فقیه به عنوان رئیس جمهور و ریاست قوه مجریه از طرف ملت انتخاب شود و همه مسئولیتها را بر عهده گیرد و در برابر ملت و مجلس پاسخگو باشد و یا این که نیروها و اهرمهای قدرت در اختیار رئیس جمهوری گذاشته شود و او در برابر ملت پاسخگو باشد و احزاب مردمی او را راهنمایی نمایند و او با افراد متخصص و کارشناس مشورت نماید؛ و ولی فقیه به لحاظ تخصص در فقه و مسائل اسلامی و مقبولیت نزد عامه مردم، اشراف کامل بر قانونگذاری و اجرا و روند اداره کشور از جهت مطابقت با موازین اسلامی داشته باشد و در کارهایی که در تخصص او نیست دخالت نکند.
مصاحبه روزنامه ژاپنی «یومیوری» ۲۲ بنابر فرض اوّل که رهبری با ریاست جمهوری یکی شود یعنی امتیاز خاصی برای روحانیت قائل شویم؟ لزومی ندارد حتماً روحانی باشد، بلکه اگر کسی به احکام اسلامی آگاهی کامل داشته باشد کافی است و لباس شرط نیست [تحصن نمایندگان مجلس شورای اسلامی ] در حال حاضر امواج اعتراضات و تحصن نمایندگان به رد صلاحیت ها را مشاهده میکنیم. حضر تعالی چه نظری دارید؟ تحصن حق نمایندگان معترض است البته به قول عربها یک ضرب المثل دارند که میگویند: «فی الصیف ضیعت اللبن یعنی در تابستان شیر را ضایع کردی در گذشته برخی فرصتهای بهتری وجود داشت که از آن فرصتها استفاده مناسب نشد. در سخنرانی ۱۳ رجب گفته من همین بود که آقای رئیس جمهور برود نزد مقام رهبری و بگوید مردم از من انتظارات دارند و من باید اختیار داشته باشم، نه این که در کارها توسط رهبری و نهادی انتصابی دخالت شود نمایندگان هم همین طور؛ آنها هم باید از آزادی کامل برخوردار باشند ولی دیدید که با اظهار نظر من چه برخوردی صورت گرفت. الآن هم کار به جایی میرسد که افراد را به دلایل واهی رد صلاحیت میکنند. مگر میشود به انسان ظلم بشود و انسان آخ هم نگوید. اعتراض حداقل کار عاقلانه ای است که باید در مقابل ظلم انجام پذیرد در قرآن میفرماید: «لا تظلمون و لا تظلمون نه ظلم کنید و نه زیر بار ظلم بروید. به نظر من اگر خواسته های متحصنین برآورده نشد ماندن آنها در مجلس صلاح نیست. فعالیت های هسته ای ایران ] * در مورد فعالیتهای هسته ای ایران، آژانس بین المللی انرژی اتمی گفته است ایران از ۱۸ سال پیش فعالیتهای هسته ای و اتمی داشته است. آیا در دوران مسئولیت شما به جنابعالی اطلاعاتی در این زمینه داده میشد؟
من مسئولیت آنچنانی نداشتم تا اطلاعات از این قبیل را به من بدهند، و من هیچ اطلاعی از این نوع فعالیتها .نداشتم. من در این رابطه بارها گفته ام: چرا جامعه جهانی باید زیر بار تبعیض برود به گونه ای که کشورهای بزرگ چون آمریکا، روسیه و... دارای این سلاحها باشند حتی پاکستان هم ولی ایران نداشته باشد. اگر دلیل مقابله با این سلاحها این است که مثلاً کشورهایی مثل ایران ممکن است با آنها دست به کشتار جمعی بزنند، این امر نسبت به آمریکا هم صدق میکند مگر همین آمریکایی ها نبودند که هیروشیما و ناکازاکی ژاپن را مورد حملات اتمی قرار دادند؟ دهکده جهانی و جامعه دینی ] جنابعالی ارتباط با شبکه های جهانی چون اینترنت را خیلی وقت است که شروع کرده اید. میخواستم سؤال کنم با توجه به مطرح شدن ایده جهانی شدن و رشد تکنولوژی و تبدیل جهان به یک دهکده جهانی فکر نمیکنید این ایده برای جامعه دینی ضرر داشته باشد؟ جهانی شدن و رابطهٔ فراگیر با جامعهٔ جهانی و دیگر کشورها کاری پسندیده است. اگر استقلال کشور حفظ شود و دخالت بیگانگان در کشور نباشد، بهترین راه این است که کشورها با یکدیگر در تعامل باشند. من یادم هست در قم خدمت آیتالله خمینی رسیدم، عرض کردم آقا، انقلاب که شد برخی ها فکر میکنند ما میخواهیم در تعارض با منافع آنها قدم برداریم اتفاقاً صدام هم در فکر حمله به ایران بود بهتر است هیئتهای حسن نیت به کشورهای همجوار گسیل داریم و پیام انقلاب را خودمان به آنها بگوییم تا بدانند با کسی سر جنگ نداریم. ارتباط با تمام کشورهای دنیا با هر وسیله ای باشد اشکالی ندارد، حتی با آمریکا که یک روزی موقتاً طبق شرایط خاص زمانی قطع رابطه شد که به نظر من در اشغال سفارت آمریکا احساس بر عقل غلبه کرده بود چه اشکالی دارد رابطه مجدداً برقرار شود به شرط این که روابط حسنه باشد بدون این که کشوری بخواهد به استقلال کشور دیگر اخلال وارد کند.
مصاحبه روزنامه ژاپنی «یومیوری» ۲۴۱ من به یک خبرنگار ژاپنی که مدتی قبل اینجا آمده بود گفتم: این بسیار عاقلانه بود که ژاپنیها با این که از آمریکا ضربه شدیدی خوردند اما برای حفظ منافع و مصالح ملت خود روابط حسنه با آمریکایی ها برقرار کردند. شما فکر نمیکنید این ارتباطات به فرهنگ و دین کشور خدشه وارد کند؟ ما باید اسلام را به گونه ای تبیین کنیم که هیچ چیزی نتواند به آن خدشه وارد کند. به عنوان مثال در اسلام حتی اقلیتها قابل احترام و آزادند. حدود اسلامی نباید در کشورهای غیر اسلامی اجرا شود چون موجب زدگی میشود، حتی داخل کشور خودمان نیز اگر فرضاً اجرای برخی احکام موجب خواهد شد مردم به اصل دین بدبین شوند نباید اجرا شوند اینجا ملاک اهم بر مهم مقدم میشود، و برای حفظ اسلام که اهم است حکم مهم اجرا نخواهد شد. [حکومت آینده عراق ] سؤالی داشتم در رابطه با عراق اگر بخواهیم در رابطه با عراق و حکومت آینده آن صحبت کنیم از میان سه گزینه ۱ - جمهوری اسلامی بدون ولایت فقیه -۲ - حکومت مطلقه فقیه جمهوری غیر دینی کدام یک را پیش بینی میکنید؟ اینجا خود عراقی ها باید نظر دهند، ولی چون اکثریت مردم عراق مسلمانند طبعاً خواهان آن هستند که احکام اسلام در قانون اساسی آنها لحاظ شود، و حکومت با یک انتخابات آزاد تشکیل شود این را آیتالله سیستانی هم گفته اند و موضع تمام علما و عقلا نیز همین است. اگر حکومت مردمی در آنجا شکل گرفت مراجع تقلید هم نظارت خواهند کرد که موازین اسلامی اجرا شود. و به نفع آمریکایی ها هم هست که نگذارند بیش از این در آن کشور تلفات دهند موجب ناراحتی ملت خود شوند. پس از انجام یک انتخابات آزاد با نظارت سازمان ملل، آمریکایی ها لازم است آن کشور را ترک کنند. بالاخره حکومت جمهوری اسلامی خواهد بود، ولی آیا ولایت فقیه باشد یا نه آن مسأله دیگری است که خود ملت عراق باید انتخاب کنند.
برکناری از مسئولیت ] یک سؤال شخصی و به عنوان آخرین پرسش مطرح میکنم هنگامی که شما از قدرت کنار رفتید آیا تأثیری بر شما گذاشت، چه احساسی داشتید؟ پدر من هنگامی که خبر کنار زدن مرا شنیده بودند سجده شکر به جا آوردند که من دیگر مسئولیت ندارم من مقامهای دنیوی را عَرَضی میدانم و برای آن ارزشی قائل .نیستم امام علی روزی کفش خودشان را وصله میزدند، وقتی با اعتراض ابن عباس مواجه شدند فرمودند این لنگه کفش از امارت بر شما برایم محبوبتر است مگر این که حقی را به پای دارم یا جلوی ظلمی را بگیرم. من زمان حصر و زندان خانگی کارهایم را به خوبی انجام میدادم و مسئولیتی هم نداشتم الآن هم عصرها به تدریس نهج البلاغه مشغولم امیدوارم خداوند عاقبت همه را ختم به خیر کند. والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته.
۱۳۸۲/۱۱/۵ (۴۹) نامه به فقها و حقوقدانان محترم شورای نگهبان بسم الله الرحمن الرحیم حضرات فقها و حقوقدانان محترم شورای نگهبان دامت توفیقاتهم پس از سلام و تحیت و آرزوی توفیق برای شما در انجام وظائف شرعی و قانونی؛ برحسب احساس وظیفه شرعی نکاتی را خدمت شما بیان میکنم: ۱- جمهوری اسلامی از دو کلمهٔ «جمهوری» و «اسلامی» ترکیب شده است و مسلماً قانون اساسی یعنی آنچه مورد تأیید ملت شریف ایران قرار گرفت بر این دو رکن استوار است و همۀ اصول آن با توجه به رأی جمهور مردم و اسلامیت نظام تدوین و تصویب شده است. هر شخص یا نهادی که بخواهد آگاهانه یکی از این دو رکن را نادیده بگیرد برخلاف نظام اقدام نموده است. ۲- اینجانب که از اعضای مجلس خبرگان قانون اساسی بودم و ریاست آن را بر عهده داشتم گواهی میدهم که نظارت استصوابی موردِ عمل آقایان با هدف از تصویب اصل ۹۹ قانون سازگار نیست و با روح آن در تضاد کامل میباشد. نظر به اینکه در رژیم سابق انتخابات آزاد نبود و شاه و مجریان دخالت کرده و کسانی را بر مردم تحمیل مینمودند برای جلوگیری از این امر شورای نگهبان که به نظر مقدسترین نهاد بود به عنوان ناظر بر انتخابات تعیین شد تا جلوی دخالتهای ناروا را بگیرد و آزادی انتخابات که حق ملت است تأمین گردد احراز شرایط کاندیداها و صلاحیت آنان بر عهده وزارت کشور است که باید از طریق معتمدین محلی و شهادت آنان به دست آید اگر بنا باشد وزارت کشور رد صلاحیت کند و شورای